Uvodnik
Ovaj broj “Hereticusa” bavi se stanjem u savremenoj srpskoj književnosti, bolje reći pitanjima književnog vrednovanja. Postoji li potreba za preispitivanjem postojećih književnih vrednosti? Da li će vrednosti uspostavljene u vreme komunističke diktature i sa ideološkim predznakom biti stavljene pod lupu objektivne kritike? Kakav je stručni i moralni profil današnjih književnih kritičara? Ko i kako dodeljuje književne nagrade i priznanja?
Na ova pitanja, u rubrici Tema broja, odgovaraju pisci i književni kritičari Saša Ćirić, Boško Tomašević, Srđan Simeunović Sendan, Ratomir Damjanović, Labud Dragić, Vujica Rešin Tucić i Marinko Arsić Ivkov. Ovom temom bave se i autori tekstova koje objavljujemo u okviru drugih redovnih rubrika. Publicista Aleksandar A. Miljković u rubrici Istraživanja analizira jedno malo poznato delo Borisava Stankovića – život poznatog pisca u okupiranom Beogradu i posledice koje je trpeo nakon oslobođenja. Nakon rubrike Tokovi i pledoajea “Za pluralizam” Danila Kiša, u Ogledima pisac Slaven Radovanović, analizirajući delo slikara Milomira Romanovića, daje anatomiju represije prema umetnicima i njihovim delima koju vrše lokalni moćnici. Na primeru jednog provincijskog grada autor pokazuje kako se palanački mentalitet udružen sa političkom moći obračunava sa svojim najvećim neprijateljem – slobodnim duhom i autentičnom umetnošću. Taj grad je u velikoj meri paradigma savremene Srbije.
Zaključak koji proizlazi iz ovih tekstova je, nažalost, veoma sumoran. Tamo gde je trebalo da promene budu najdublje, one su najpliće. Umesto da svojim primerom bude pokretač i predvodnik ostalih promena u društvu, naša književna kritika, uključujući i onu univerzitetsku i akademsku, postala je kočnica tih promena, zagovornik statusa quo i bastion u celom svetu odavno porušenih mračnih totalitarističkih “ideala”. Klanovi, osrednjost, sitni interesi, palanački mentalitet, beskrupuloznost, nepostojanje osećanja odgovornosti za javnu reč – to su pojmovi koji u najkraćem karakterišu one koji u Srbiji vrednuju književna dela i stvaraju današnju sliku srpske književnosti.
Marinko Vučinić u rubrici Zbivanja polemiše sa zagovornicima ideje o genocidu nad Muslimanima u Srebrenici i zalaže se za uravnotežen i nepristrasan pristupa prema zločinima i stradanjima u bosanskohercegovačkom građanskom ratu. U rubrici Pogledi, Obrad Stanojević, profesor Pravnog fakulteta u Beogradu, na zanimljiv način osvetljava Servantesov roman, da bi na kraju pomoću njega stigao do “filozofije” palanke. Književnik Ivan Ivanović u rubrici Polemike tekstom “Srbijanac” polemiše sa stavovima advokata Dragoljuba Todorovića i osporava njegovu tezu o povezanosti ideja Stevana Moljevića i četničkog pokreta Draže Mihailovića sa “Memorandumom” SANU i potonjim ratnim zbivanjima. Autor, naprotiv, pokazuje kontinuitet poslednjih ratnih zbivanja sa ideologijom i praksom komunističke Srbije i Jugoslavije i u ovima vidi uzrok najnovijeg građanskog rata i stradanja.
Tema razgovora Srđana Simeunovića Sendana sa Vladimirom Arsenijevićem u rubrici Intervjui takođe je savremeni književni trenutak Srbije. “Hereticus” nastavlja sa objavljivanjem serije intervjua “Poruke i pouke srpskog oktobra” koje je Silvija Nadjivan vodila sa učesnicima u pružanju otpora režimu Slobodana Miloševića i u borbi za demokratske promene u Srbiji. U ovom broju g-đa Nadjivan razgovara sa Gordanom Čomić, funkcionerom Demokratske stranke, i Ivanom Đorđevićem, nekada, kako sam sebe naziva, “profesionalnim revolucionarom”, danas službenikom ministarstva.
U rubrici Dosije Jovica Trkulja obrađuje slučaj Dragoljuba Ignjatovića – od verbalnog delikta i optužbe do suđenja i presude. U rubrici Osvrti, prikazi, recenzije Marinko Arsić Ivkov piše o životu i delu Spasoja Šejića, pisca koji je ostavio značajno književno delo a stradao je kao žrtva “udružene” represije – politike, lokalnih moćnika i oficijelne književne kritike. Nakon tog, sledi osvrt na decenijama zabranjeni film Jovana Jovanovića “Mladi zdrav kao ruža”.
Beograd, Uredništvo
mart 2005.
