“Što je više kleveta i laži, Tito nam je miliji i draži” – prilog istoriji stvaranja Titovog kulta u vreme jugoslovensko-sovjetskog sukoba 1948-1949.
Kosta Nikolić
viši naučni saradnik
Institut za savremenu istoriju, Beograd
Rezime: Rad predstavlja prilog istoriji stvaranja Titovog kulta u vreme jugoslovensko-sovjetskog sukoba 1948-1949. godine. Autor smatra da su jugoslovenski komunisti sebe doživljavali kao najdoslednije sledbenike Sovjetskog Saveza i ideoloških šema koje su odatle propisivane. Sve do 1949. godine jačanje Titovog autoriteta karakterisalo je beskonfliktno sapostojanje sa Staljinovom harizmom. Do raskida sa Staljinom, Titov ideološki autoritet bio je u senci autoriteta državnog poglavara. Zbog nepoljuljanosti direktivnog autoriteta Moskve, u krug ideoloških “klasika” još uvek nije uključivan Tito. U senci Staljinove harizme, Tito je uživao ugled antifašističkog narodnog vođe oslobodilačke vojske. Kult Tita je u ovo vreme stvaran delom i kao imitacija Staljinovog kulta. Tek će posle sukoba 1948. godine Titov kult aktivno biti korišćen za simbole otpora i borbe za samostalnost Jugoslavije. Posle raskida sa Sovjetskim Savezom, Titov kult je dobio nove dimenzije i forme. Tito je veličan kao najveći antistaljinista, koji je raskinuo sa Staljinom u pravom trenutku i najviše doprineo rušenju njegovog kulta u međunarodnom komunističkom pokretu.
Ključne reči: Titov kult, jugoslovenski komunisti, Staljinov kult, staljinizam, jugoslovensko-sovjetski sukob 1948-1949. (Nastavak…)
Josip Broz – upotreba naučnih ustanova u Srbiji za deifikaciju jugoslovenskog diktatora
Slobodan G. Marković
Fakultet političkih nauka
Beograd
Rezime: Autor pokazuje kako je Komunistička partija upotrebila najuglednije naučne ustanove u Srbiji za deifikaciju Josipa Broza Tita. U prvom delu teksta autor govori o tome kako je Srpska akademija nauka i umetnosti pretvorena u režimsku ustanovu, ubacivanjem režimu odanih naučnika i pridobijanjem i zastrašivanjem starih članova. Nakon takve “reorganizacije”, Tito je proglašen najvećim državnikom i vojnim strategom i primljen za njenog prvog počasnog člana. Drugi deo govori o ulozi Beogradskog univerziteta u deifikaciji diktatora. Univerzitet ga je, povodom 80. rođendana, najpre proglasio počasnim doktorom, s obrazloženjem da je tvorac “novog tipa civilizacije”. Nekoliko godina kasnije, Centar visokih vojnih škola ga je, uz ceremoniju, proglasio doktorom vojnih nauka, iako nije napisao doktorski rad niti ga je odbranio. Pored tih formalnih priznanja, te ugledne naučne ustanove su tokom celog diktatorovog života gradile njegov kult i snose deo odgovornosti za njegovu deifikaciju.
Ključne reči: komunizam, marksizam, socijalistička izgradnja, dikatator, republikanski monarh, deifikacija, opozicija, besmrtnost, partijski ritual, počasni akademik, počasni doktor nauka. (Nastavak…)
Smrt harizme (Tita) i/ili oproštaj od Jugoslavije
Milojica Šutović
Filozofski fakultet
Kosovska Mitrovica
Rezime: Rad analizira nestanak arbitra u međunacionalnim sukobima i profunkcionisanje dogovornog federalizma Jugoslavije, jednog svojevrsnog hibrida centralizovane despotije i kvazi-konfederacije, koji se zasnivao na legitimitetu Titove harizmatske lične vlasti i neugrožavanju njegovih interesa. Budući da se nije mogla osloniti na sopstvene snage, ova čudna vladavina (naročito u vojnom pogledu) bila je monarhistička i mogla je opstati onoliko dugo koliko je udovoljavala monarhu. To znači da u takvim okolnostima Jugoslavija nije mogla biti, niti je ikad bila istinska federacija. U ogoljenom smislu to se pokazalo nakon Titove smrti, kad je na površinu izbio manipulativni federalizam, koji je uvukao zemlju u teške sukobe. Pojedinac više nije mogao zameniti Tita, niti je izgrađen sistem demokratskih institucija koji bi artikulisao te sukobe. Nacionalni sukobi nastavili su se tamo gde su i potisnuti, reoblikovani u Titovo vreme, u ratnom raspadu Jugoslavije manifestovali su se u neprerušenom obliku. O Jugoslaviji se govorilo bez zazora i ustručavanja. Bio je to jasan znak da je više nema. Oproštaj sa Titom pokazao se kao oproštaj sa Jugoslavijom.
Ključne reči: Tito, harizmatska vlast, arbitar, nacionalizam, nacionalni sukobi, Jugoslavija, centralizovana despotija, kvazi-konfederacija, manipulativni federalizam, raspad Jugoslavije. (Nastavak…)
Partijski prelom – O tragovima destrukcije suverenovog lica
Nikola Šujica
Fakultet likovnih umetnosti,
Beograd
Rezime: Pitanje vidljivosti vladarske figure u Srbiji ranih devedesetih godina odlikovala je upotreba ranijih i stvaranje novih populističkih mitova. Iz tog razloga u poplavi javnih i medijskih isticanja pojedinih ličnosti, čin rušenja personifikovanih likova i figura Maršala Tita sprovođen je kao spontan prioritet. Otud je simbolična izmena ovog materijalnog ostatka, pre svega u domenu izmeštenih i srušenih spomenika dosegla granicu koja materijalnu kulturu regije približava dvojakim mogućnostima. Prva je stepen đubrišta, a druga tretman u okviru postkonceptualne umetnosti. Dela pronađenih ostataka bisti komunističkog vođe i starog mita od strane beogradskog umetnika Dragana Srdića pokazuje se u svojoj koncepcijskoj doslednosti izlaganja, naknadnog društvenog poriva kao i antropološki uobličenog smisla. Stepen takve vidljivosti upućuje na nove zaključke o naravi javnog korišćenja državne svetinje.
Ključne reči: likovna predstava vladara, komunističko likovno nasleđe, nacionalno oslobađanje, izmena izražajnosti lica, lik Maršala Tita, postindustrijska arheologija. (Nastavak…)
Doprinos srpskih pesnika deifikaciji Josipa Broza Tita
Marinko Arsić Ivkov
književnik, Beograd
Rezime: Prilog govori o ulozi srpskih pesnika u veličanju Josipa Broza Tita i stvaranju njegove harizme. U vreme opšteg nemorala i udvorištva pesnici su, umesto da budu savest društva, često prednjačili u dodvoravanju tiraninu. Stotine poznatih pesnika i hiljade pesnika-amatera u svojim pesmama pretvarali su vođu u božanstvo i besmrtnika. Zauzvrat, od režima su dobijali položaje, priznanja i razne beneficije. Ta bolesna simbioza kulminirala je u vreme Titove smrti, kada je u jednom jedinom danu spevano na hiljade takvih pesama. U prilogu je dano nekoliko pesama poznatih srpskih pesnika.
Ključne reči: komunizam, kult ličnosti, poezija. (Nastavak…)