Viktimološko viđenje Zakona o rehabilitaciji
Autor: Dobrivoje Tomić,
publicista, Beograd
VIKTIMOLOŠKO VIĐENJE ZAKONA O REHABILITACIJI
Rezime: Autor analizira odredbe i primenu Zakonu o rehabilitaciji političkih osuđenika i kažnjenika sa stanovišta žrtve komunističkog terora. On smatra da još uvek u Srbiji uloga i status žrtve komunističkog terora i represije nisu zakonski uvaženi i da je javna svest o počinjenim zločinima i vidovima represije vrlo oskudna. Ovo se na žrtvama odražava kao produženo dejstvo prvobitno nanetog duševnog bola i nepravde, tj. kao sekundarna viktimizacija. Izostalo je saosećanje i razumevanje neophodnosti pravde i sankcija radi priznanja patnji žrtava zločina. Za žrtve je nerazumljivo i neprihvatljivo zašto posebnim zakonom tek treba da bude uređeno pravo na naknadu štete i pravo na povraćaj konfiskovane imovine, kad su to Ustavom i međunarodnim pravom zajemčena prava. Sa stanovišta žrtve, Zakon se jednostrano odnosi samo na pravno poništavanje rešenja i odluka, ali bez otklanjanja, ublažavanja i sankcionisanja posledica koje je žrtva pretrpela ili trajno trpi.
Ključne reči: represija, komunistički teror, politički osuđenici, kažnjenici, žrtve, naknada štete, povraćaj
konfiskovane imovine, sekundarna viktimizacija
Šestog aprila 1941. godine Nemačka napada Jugoslaviju. Rat se odvija munjevito i porazno za Jugoslaviju koja se odmah rasparčava. Srbija je porobljena. KPJ (Komunistička Partija Jugoslavije) je zadovoljna ovim ratnim zbivanjima za koje se odavno zalagala i spremala. Za KPJ će ovo biti presudan i značajan korak za buduće osvajanje vlasti i uvođenje komunističke vladavine i diktature proleterijata na prostoru Jugoslavije.
Od 1939. godine pa do napada Nemačke na Sovjetski Savez krajem juna 1941. godine, komunisti su bili po ugovoru Hitlera sa Staljinom, kao članovi Kominterne, saradnici i saveznici sa nacistima.
Komunistička ideologija se u nečemu poistovećuje sa nacističkom ideologijom; totalitarna vladavina diktaturom, autoritarna vlast i neprikosnovenost jednog čoveka na čelu države i vladajuće partije, ličnost koja je nedodirljiva i iznad zakona. Naglašena razlika javlja se među ovim ideologijama u primeni mržnje i činjenju zlodela radi osvajanja i opstanaka na vlasti. Dok nacizam proklamuje mržnju prema “nižoj rasi” i sprovodi fizičko zatiranje tuđeg a ne svog naroda, dotle komunizam propagira i sprovodi klasnu mržnju i fizičku likvidaciju svoga naroda unutar svoje države. Ovim ideologijama su u osnovi zajedničke mržnja i pljačka, dok im se zločinački motivi i žrtve razlikuju.
Nosioci i sledbenici ove nehumane komunističke ideologije, prepune zločinačkog naboja, koriste ukazanu priliku okupacije zemlje da u porobljenoj Srbiji pod lažnim sloganom “ustanak protiv okupatora” nametnu građanski rat i uz pomoć anglo-amerikanaca i sovjeta osvoje vlast i ovladaju Jugoslavijom i Srbijom zavođenjem veoma surove diktature.
Odmah počinju hapšenja i egzekucije od strane Ozne (Odelenje za zaštitu naroda) i KNOJ-a (Korpus narodne odbrane Jugoslavije) po programu ideologije i naredbe KPJ. Oba naziva Ozna i KNOJ su više nego cinični i lažni jer ne štite niti brane, već zatiru i pljačkaju svoj narod. Ubijanja i streljanja žrtava vršena su uglavnom noću, često i u podrumima zatvora Ozne i Udbe (Uprava državne bezbednosti), a ubijene žrtve su završavale u masovnim grobnicama na periferiji grada ili naselja. Prvih meseci na zgradama Ozne isticani su spiskovi ubijenih “narodnih neprijatelja”. U 1945. godini prestaje objavljivanje ovih spiskova iako se masovni zločin zatiranja civilnog stanovništva i dalje sprovodi. Izazivanjem straha jača revolucionarna vlast.
Samo u periodu od oktobra 1944. do oktobra 1945. broj žrtava koje su komunisti preko svojih partijskih i oružanih institucija pobili i u masovne grobnice zatrpali višestruko prevazilazi broj stradalog srpskog življa tokom okupacije. Komunistička vlast je tokom svoje vladavine počinila zločin protiv čovečnosti nad sopstvenim srpskim narodom, koji se po razmerama može porediti sa genocidom.
Sva ova zlodela komunističkih vlasti dešavaju se najgrubljim kršenjem još važećeg Ustava Kraljevine Jugoslavije i Građanskog zakonika Srbije, koji su zvanično bili na snazi do 31.01.1946. godine, odnosno 23.10.1946. godine. Ovo potvrđuje da je komunistička vlast uspostavljena i vršena na osnovu odluka AVNOJA (Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije), koji nije imao pravni legitimitet.
Među nevinim civilnim žrtvama pomenutog masovnog i ideološki uslovljenog zločina je i moj otac Dušan N. Tomić, trgovac i industrijalac iz Boljevca. Zločin ubistva Dušana Tomića od strane pripadnika Ozne u Zaječaru, nasilno oduzimanje i pljačka imovine porodice Tomić, primenjena represija i torture nad članovima porodice samo je jedan slučaj od još neutvrđenog broja žrtava (stotine hiljada?) komunističke vladavine u Srbiji.
Moj otac Dušan Tomić je uhapšen u prvoj polovini decembra 1944. godine u našem stanu u Paraćinu i to u prisustvu moje majke Radmile (36 g.), moje sestre Dobrile (16) i mene (14). Hapšenje su izvršila dva naoružana partizana, pripadnika Komande mesta Boljevac, a po nalogu komandanta Miodraga Cojića. Otac je najpre sproveden u Boljevac, a potom u zatvor Ozne Zaječar, gde je i ubijen.
Posle hapšenja oca, majka, sestra i ja smo došli u našu porodičnu kuću u Boljevcu. Oko 20. decembra 1944. godine okrutno primenjujući nasilje i pretnje, u kuću su nam ušla dva naoružana partizana predvođena naoružanim Stevom Bogdanovićem, sekretarom sreskog komiteta KP. Uz bahato ophođenje prema nama i zastrašivanje, praćeno najpogrdnijim i vrlo uvredljivim i ponižavajućim rečima, isterali su nas bez ikakvog obrazloženja neobučene iz naše kuće. Ovaj neshvatljivi događaj zbio se munjevito, ali je naneo mojoj dečačkoj duši težak bol i patnju za sva vremena, traumu koja je postala sastavni deo mog života, a kasnije i života moje porodice.
Od meštana smo saznali da se najsvežija masovna grobnica žrtava komunističke vlasti nalazi u podnožju brda Kraljevice na domaku grada, te smo se pod teretom najvišeg duševnog bola uputili tamo. Užasan, nepojmljiv prizor strahote i nesnošljiv bol doživljavamo na tom stratištu. Zemlja jednog dela livade izgleda kao preorana. Delovi žice kojom su žrtve bile vezane, krvavi kolci i motke kojima su partizani i oznaši svoje žive žrtve pre egzekucije zlostavljali, leže razbacani, svedočeći o najsurovijem divljačkom piru egzekutora i nosilaca nove vlasti.
Pored zločina ubistva, kojim je ocu uskraćeno pravo na život, osorni komunistički režim ga žigoše najsramnijim žigom “narodnog neprijatelja i ratnog zločinca”. Ovo žigosanje prenosi se na mene žestokom represijom, koju režim na razne načine kontinuirano vrši. Od vidova represije posebno navodim gladovanje, smrzavanje, strah, pretnje, obespravljenost, beznadežnost, uskraćivanje prava na neometan život i redovno školovanje, razna poniženja, psiho-torture, gaženje dostojanstva i druge vidove progona i nasilja. Od svega pretrpljenog najteži su za moju dečačku dušu bili neizmerno trajan duševni bol zbog svirepog ubistva i gubitka roditelja i sramno žigosanje koji kontinuirano prate moj život i prenose se na moju porodicu i moje potomke.
Represija kojom smo mi, porodica, bili izloženi vršena je na razne načine. Pod uticajem i pretnjama članova sreskog komiteta KP Boljevac, mnogi ljudi su nas godinama izbegavali, čak i naši školski drugovi i prijatelji, prekinuvši iz straha svaki kontakt sa nama, žigosanim od komunističke vlasti kao porodica narodnog neprijatelja. Na početku svake školske godine povede se pitanje i o roditeljima. Za mene je to uvek bio period pojačanog duševnog bola, pa i straha, jer ja sam presijom vlasti prinuđen da lažno prikazujem kako je otac umro prirodnom smrću za vreme rata. Po završetku velike mature ne mogu da se upišem na studije Beogradskog univerziteta, jer kao žigosan sin “narodnog neprijatelja i ratnog zločinca” ne mogu da dobijem neophodnu saglasnost omladinske organizacije. To sistematsko unižavanje i uskraćivanje osnovnih prava izaziva permanentno trpljenje duševnog bola za nevino postradalim ocem. Udba i Sreski komitet KP u Boljevcu su i posle 1945. godine nastavili sa represijama prema meni, majci i sestri. Lansirali su periodično glasine da mi je otac živ, da je negde na radu u Sloveniji, pa Rumuniji, pa Rusiji, da je čak pobegao u inostranstvo. Ovo je bio jedan od smišljenih vidova ideološke torture, psihičkog nasilja, zaluđivanja i narušavanja našeg mentalnog zdravlja.
Za vreme totalitarne komunističke vladavine nije bilo moguće doći do istine o načinu, mestu i datumu počinjenog zločina onih žrtava koje su ubijane bez sudskih presuda, a među kojima je i moj otac. Moja majka je tokom 1945-46. godine uporno nastojala usmeno i pismeno kod raznih komunističkih institucija da dođe do istine o stradanju moga oca i do njegove umrlice, zahtevajući čak i sudski postupak za dokazivanje njegove krivice ili nevinosti. Komunisti su ignorisali svaki zahtev ove vrste kao i sve žalbe povodom nezakonito otete i konfiskovane imovine.