Vi ste ovde: Arhiva » Hereticus 2008-1 » Sporovi oko nacrta zakona o denacionalizaciji »

Denacionalizacija: veliko iščekivanje izvesnog

Stranice: 1 2 3 4 5 6 7 8

Ničim se, međutim, ne može pravdati da određeni bivši vlasnici – crkva i verska zajednica, budu privilegisani u odnosu na ostale koji su u istoj situaciji – svima je odreda svojevremeno povređeno isto pravo iz ideoloških razloga koji sa stanovišta pravne države i poštovanja ljudskih prava podjednako nisu prihvatljivi, ko god da je bio žrtva, koje god lično svojstvo imao. A evo u čemu se sastoji ta diskriminacija favorizovanjem crkvi i verskih zajednica, kojoj manjka legitimacija u vidu opšteg interesa.

Crkva i verska zajednica će dobiti naknadu i onda kada građani i ostali po Nacrtu 2007. neće. Dok Zakon o vraćanju imovine crkvama određuje: “Ako privredno društvo ili drugo pravno lice dokaže da je svojinu na nepokretnosti steklo teretnim pravnim poslom, po tržišnoj ceni u vreme prenosa prava svojine ili drugog prava koje u sebi sadrži pravo raspolaganja, to privredno društvo, odnosno drugo pravno lice ostaje vlasnik nepokretnosti, a Republika Srbija je obveznik isplate novčane naknade” (član7. st. 2), dotle po članu 18. st. 1. Nacrta 2007. u ovakvom slučaju Republika Srbija nije obveznik plaćanja “tržišne novčane naknade” (kao što, međutim, jeste po članu 4. Zakona o vraćanju imovine crkvama), već “novčanog obeštećenja putem državnih obveznica i isplate u novcu” (član 17. st. 3).

Crkva i verska zajednica dobiće više nego ostali. Crkva odnosno verska zajednica ima pravo na punu novčanu naknadu tržišne vrednosti – na “tržišnu novčanu naknadu” (član 4), dok po Nacrtu 2007. građani i svi ostali pravni subjekti imaju pravo samo na ograničenu naknadu – limitiranu u pogledu visine, a umanjenu shodno degresivnoj skali (čl. 54-55, 58).1 Nacrt polazi od toga da je navodno opšti interes da se svima ostalima, osim crkvi i verskoj zajednici, ograniči pravo na obeštećenje. Rubrum člana 55. glasi “Ograničenje obeštećenja u opštem interesu”, a pošto nema takvog ograničenja za crkvu i versku zajednicu, onda izlazi da je opšti interes da se svima ostalima, osim crkvi i verskoj zajednici, ograniči pravo na obeštećenje. Međutim, koji bi to bio opšti interes da se samo crkvi i verskoj zajednici ničim ne ograniči pravo na obeštećenje?

Crkva će za svu oduzetu imovinu dobiti u novcu koliko god da joj sleduje s obzirom na tržišnu novčanu naknadu, a građani i svi ostali, samo u okviru unapred limitiranog fonda od 4 milijarde evra (član 55. st. 5). Šta je opšti interes da tako bude?

(I obeštećenje koje bi mogli istovremeno dobiti, crkva i verska zajednica dobiće pre, tj. odmah, a ostali tek pošto se donesu još neki dodatni propisi, član 55. st. 6).

2. Nizašta od toga, ni za jednu od diskriminacija u korist crkava i verskih zajednica nema, dakle, razumnog i objektivnog legitimišućeg razloga. Ako bi se i našao legitimacioni osnov za potpunije obeštećivanje crkava i verskih zajednica nego ostalih lišenih vlasnika, ova diskriminacija bi i tada bila nedopuštena zbog neproporcionalnosti:2 ako postoji razlog za to da se crkve i verske zajednice potpuno obeštete, a nepotpuno ostali lišeni vlasnici, ostalim vlasnicima se uz to nepotpuno obeštećenje može dati i naknada u vidu stvari iz državne svojine, i tako kompenzovati nelegitimna nejednakost stvorena priznavanjem samo nepotpunog obeštećenja. Ukratko, i kada bi favorizovanje crkve služilo dopuštenom cilju (opštem interesu), defavorizovanje svih ostalih, razlikovanje na njihovu štetu, prekomerno je – veće je nego što je neophodno.3

b.2. Diskriminaciju Nacrt 2007. vrši delimično i u obrnutom smeru: na štetu crkve odnosno verske zajednice, uz favorizovanje ostalih korisnika denacionalizacije. Opet bez legitimišućeg razloga:

Pravo zakupaca nepokretnosti koje se vraćaju crkvi odnosno verskoj zajednici opstaje još 2 godine od vraćanja (član 12. Zakona o vraćanju imovine crkvama), dok član 24. Nacrta 2007. zakupcima koji su građani ili ostala lica ostavlja samo jednu godinu. Zašto ta razlika?

Nadalje, vraćanjem imovine crkva stiče svojinu koja i dalje ostaje opterećena ličnom službenošću (arg. iz čl. 12. i 13. Zakona o vraćanju imovine crkvama, gde se ne pominje ovo pravo kao pravo koje prestaje vraćanjem), dok građani i ostali stiču svojinu oslobođenu od lične službenosti (član 25. st. 3. i 4. Nacrta 2007). Čemu ta razlika?

Zatim, razlikuju se načela Nacrta 2007. i Zakona o vraćanju crkvama: po Nacrtu 2007. ne važi, kao po Zakonu o vraćanju imovine crkvama (član 2), načelo zaštite pravne sigurnosti sadašnjih savesnih vlasnika i trećih lica, već samo prvih (član 4). Pitanje zašto i ovde ostaje bez objektivnog i razumnog odgovora.

(c) U Nacrtu 2007. takođe ima problema sa diskriminacijom zbog ničim opravdanih razlika koje pravi i unutar kruga onih koji bi po tom nacrtu mogli biti korisnici denacionalizacije.

Sve je počelo posve apartnom odredbom Zakona o prijavljivanju i evidentiranju oduzete imovine, da podnošenje prijave oduzete imovine (najdocnije do 30.6.2006) predstavlja uslov za to da se zahtev za ostvarivanje prava na povraćaj oduzete imovine ili obeštećenje podnese kada poseban zakon bude uredio pravo na denacionalizaciju (na vraćanje oduzete imovine odnosno obeštećivanje) (čl. 8, 9. st. 2).4 Protivustavno je propisati da se neko pravo može izgubiti i pre nego što se odredi u čemu se to pravo sastoji. Podnošenje prijave oduzete imovine, izričit je u tom pogledu Zakon o prijavljivanju i evidentitranju, ne predstavlja zahtev za ostvarivanje prava na povraćaj ili obeštećivanje (član 8), jer će se pravo na povraćaj i pravo na obeštećivanje tek urediti posebnim zakonom (član 9. st. 1), ali ipak zahtev za ostvarivanje tog prava na povraćaj oduzete imovine odnosno na obeštećenje za oduzetu imovinu, koje će se tek urediti posebnim zakonom, neće imati onaj ko već pre toga ne podnese prijavu oduzete imovine (član 9. st. 2). Čudovišno rešenje: prekludirani ste u pravu (podnošenja zahteva za ostvarivanje prava na denacionalizaciju) mada još niste ni stekli pravo na denacionalizaciju, niti uopšte znate u čemu će se ono sastojati, kada jednom bude uređeno!? Pošto zakon o denacionalizaciji (koji bi definisao sadržinu tog prava) nije donet pre nego što je istekao prekluzivan rok za prijavu oduzete imovine, oni koji se nisu prijavili izgubili su pravo a da nisu imali prilike ni da saznaju u čemu se to pravo uopšte sastoji, za koje bi uprkos tome ovako morali da budu zainteresovani i da čak preduzmu radnju radi njegovog ostvarivanja, uprkos njegovoj nepoznatosti!

Ova pravna besmislica sada je samo ublažena odredbom Nacrta 2007, da pravo na podnošenje zahteva za denacionalizaciju imaju i oni koji iz opravdanih razloga (život u inostranstvu, bolest i dr.) nisu podneli prijavu podržavljene imovine po Zakonu o prijavljivanju i evidentiranju oduzete imovine (član 85).5 Ali ova odredba Nacrta 2007. priznaje pravo na naknadno podnošenje prijave samo onima koji su imali pravo na prijavljivanje oduzete imovine po Zakonu o prijavljivanju i evidentiranju, a nisu ga izvršili zbog nekog opravdanog razloga (život u inostranstvu, bolest i dr.). Ona, paradoksalno, ne daje pravo na podnošenje zahteva za denacionalizaciju i onima koji, doduše, po Zakonu o prijavljivanju i evidentiranju nisu ni imali pravo da prijavljuju oduzetu imovinu, ali kojima sada sâm taj Nacrt 2007. uvodi pravo na denacionalizaciju! A on krug korisnika denacionalizacije čak trostruko proširuje: pravo na denacionalizaciju dato je sada i fizičkim licima kojima je imovina oduzeta i pre datuma relevantnog po Zakonu prijavljivanju; zatim, priznato je i nekim pravnim licima, dok su po Zakonu o prijavljivanju i evidentiranju oduzete imovine samo fizička lica mogla biti podnosioci prijave oduzete imovine; i, konačno, priznato je pravo na denacionalizaciju i za oduzimanja koja nisu vršena na osnovu propisa, dok su po Zakonu o prijavljivanju i evidentiranju oduzete imovine podnosioci prijave oduzete imovine mogli biti samo oni koji su imovine lišeni na osnovu propisa. Zakon o prijavljivanju i evidentiranju oduzete imovine priznao je pravo na prijavljivanje samo one imovine koja je oduzeta posle 9. marta 1945. godine (član 1) – sada Nacrt 2007. pravo na denacionalizaciju priznaje i za imovinu oduzetu i od 1. januara 1945. godine, a štaviše, sve od 6. aprila 1941. godine (član 1. st. 1).6 Zakon o prijavljivanju i evidentiranju oduzete imovine priznao je pravo samo fizičkim licima (član 1. st. 1) – sada Nacrt 2007. pravo na denacionalizaciju priznaje i nekim nekomercijalnim pravnim licima (član 9. st. 4). Zakon o prijavljivanju i evidentiranju oduzete imovine priznao je pravo prijavljivanja samo imovine oduzete primenom propisa i akata o nacionalizaciji, agrarnoj reformi, konfiskaciji, sekvestraciji, eksproprijaciji i drugih propisa (član 1. st. 1) – sada Nacrt 2007. pravo na denacionalizaciju priznaje i za imovinu oduzetu i bez primene propisa i bez pravnih akata (član 9. st. 3).

Uprkos čak trostrukom proširenju kruga korisnika denacionalizacije u odnosu na krug imaoca prava na prijavljivanje oduzete imovine koji su to bili prema Zakonu o prijavljivanju i evidentiranju oduzete imovine 2005, ova odredba Nacrta 2007. time ipak ne eliminiše u celosti posledice izvorne pravne besmislice da neko kome je Zakonom o prijavljivanju dato pravo na prijavljivanje oduzete imovine izgubi pravo na denacionalizaciju i pre nego što ga je uopšte stekao. Neodrživo još i zato što prijavljivanje nije služilo lišenima imovine za ostvarivanje prava na denacionalizaciju, nego državi, da prosudi razmere mogućih zahteva za vraćanje ili obeštećenje. Ako odredba člana 85. Nacrta 2007. dobije zakonsku snagu, posledice takve protivustavne pravne besmislice mogle bi se eliminisati samo tako da se smatra da iz opravdanih razloga nisu podneli prijavu oduzete imovine i svi drugi koji je nisu podneli – jer je njihov opravdan razlog u tome što pre nego što se zakonom odredi pravo na denacionalizaciju i njegova sadržina, uslovi, način ostvarivanja i postupak, niko nije ni mogao znati u čemu će se sastojati pravo radi čijeg ostvarenja se od njega traži aktivitet (podnošenje prijave). Prinuđivani su da vrše pravo prijavljivanja oduzete imovine bez mogućnosti da znaju da li su za njega uopšte zainteresovani (na primer, da li će obeštećivanje biti samo simbolično, koja će se imovina vraćati, pod kojim uslovima, i sve ostalo što je relevantno, a što se ne zna dok pravo ne bude zakonom uređeno). Jedino ispravno rešenje je da se odredba iz člana 85. Nacrta 2007. ne unese u Zakon o denacionalizaciji, nego da se svim žrtvama svojevremenog oduzimanja imovine prizna pravo na denacionalizaciju, bez obzira na izvršeno ili propušteno prijavljivanje po Zakonu o prijavljivanju i evidentiranju.

Jedan drugi problem neopravdane diskriminacije unutar domena primene ovog nacrta tiče se oduzimanja imovine između 6. aprila 1941. i 1. januara 1945: pravo na denacionalizaciju imovine podržavljene u tom periodu odnosi se samo na imovinu koja je “konfiskovana na osnovu rasističkih propisa, radnji i akata okupatorske vlasti posle 6. aprila 1941” (član 1). Rasizam niukom slučaju ne beše jedini ideološki razlog zbog kojeg je u tom periodu oduzimanje vršeno, a zbog kojeg ne bi bilo vršeno u pravnoj državi, niti je konfiskacija bila jedina mera putem koje je oduzimanje vršeno. Ako se za period oduzimanja posle 1. januara 1945. priznaje pravo na denacionalizaciju bez obzira na to da li je oduzimanje izvršeno konfiskacijom ili kojom drugom merom, zasnovanom na tada važećem pravu ili protivnom njemu, pa čak i bez ikakvog pravnog akta (član 9. st. 3), jednako tako se i za period pre toga samo isto takvo rešenje dâ odbraniti od prigovora inače neosnovanog diskriminisanja.

  1. “Ograničenje obeštećenja u opštem interesu”, član 55: “(1) Po bivšem vlasniku (uključujući sve njegove naslednike), kome je u skladu sa odredbama ovog zakona utvrđeno pravo na obeštećenje, ukupan nominalni iznos obveznica ili novčane naknade za nepokretne i pokretne stvari ne može preći protivvrednost od Euro 1.000.000. (2) Po jednoj nepokretnosti za koju je u skladu sa odredbama ovog zakona utvrđeno pravo na obeštećenje, ukupan nominalni iznos obveznica ili novčane naknade ne može preći protivvrednost od Euro 1.000.000. (3) Ukoliko je bivšem vlasniku (uključujući sve njegove naslednike) izvršeno delimično vraćanje podržavljene imovine, pravo na obeštećenje zajedno sa vrednošću delimično vraćene imovine ne može preći protivvrednost od Euro 1.000.000. (4) Prilikom obračuna iznosa nominalne vrednosti obveznica ili novčane naknade koja će mu se isplatiti radi obeštećenja, obračunava se vrednost predmeta denacionalizacije u skladu sa ovim zakonom pa se umanjuje po sledećoj progresiji: 1. za raspon vrednosti između Euro 20.000 do 100.000 umanjuje se za 20%; 2. za raspon vrednosti između Euro 100.000 do 300.000 umanjuje se za 30%; 3. za raspon vrednosti između Euro 300.000 do 600.000 umanjuje se za 40%; 4. za raspon vrednosti između Euro 600.000 do 1.000.000 umanjuje se za 50%; 5. za raspon vrednosti između Euro 1.000.000 do 1.400.000 umanjuje se za 55%; 6. za vrednost preko Euro 1.400.00 umanjuje se za 60%”. [↩]
  2. Proporcionalnost je uslov za dopuštenost diskriminacije, kao što predstavlja opšti uslov za dopuštenost zadiranja u bilo koje od konvencijskih prava, a Evropski sud za ljudska prava ispituje je u vezi sa svakom diskriminacijom, up. primerice slučaj “Relating to Certain Aspects of the Laws on the Use of Languages in Education in Belgium” v. Belgium, 29.6.2007, stav 42: “This question must be examined in connection with the criteria which the Court has set out above for determining whether a given measure is of a discriminatory character within the meaning of Article 14 (art. 14). On this matter, the Court first notes that the legislature, in adopting the system in issue, has pursued an objective concerned with the public interest: to favour linguistic unity within the unilingual regions and, in particular, to promote among pupils a knowledge in depth of the usual language of the region. This objective concerned with the public interest does not, in itself, involve any element of discrimination. As regards the relationship of proportionality between the means employed and the objective aimed at, greater difficulties are encountered in finding the answer”. [↩]
  3. Diskriminacija može biti nedopuštena zbog razlikovanja na nečiju štetu koje je prekomerno; vidi, na primer, National Union of Belgian Police v. Belgium, 27.10.1975, stav 49 in fine, gde je sud ispitivao taj aspekt proporcionalnosti diskriminacije: “The Court considers that it has not been clearly established that the disadvantage suffered by the applicant is excessive in relation to the legitimate aim pursued by the Government. The principle of proportionality has therefore not been offended”. [↩]
  4. Član 8: “Podnošenje prijave oduzete imovine u smislu ovog zakona ne predstavlja zahtev za ostvarivanje prava na povraćaj oduzete imovine ili obeštećenje za tu imovinu, već uslov da se takav zahtev podnese u skladu sa posebnim zakonom”. Član 9. st. 1: “Pravni osnov i prava u pogledu vraćanja imovine ili obeštećenja po osnovu oduzete imovine prijavljene po odredbama ovog zakona, kao i postupak po zahtevu za ostvarivanje prava na povraćaj oduzete imovine ili obeštećenje za tu imovinu, urediće se posebnim zakonom”. St. 2: “Zahtev za ostvarivanje prava po posebnom zakonu iz stava 1. ovog člana, može se podneti samo ako je prijava oduzete imovine podneta u roku iz člana 6. ovog zakona”. [↩]
  5. Član 85: “Pravo na podnošenje zahteva za denacionalizaciju imaju i ona fizička lica koja iz opravdanih razloga (život u inostranstvu, bolest i dr.) nisu izvršila prijavu podržavljene imovine po Zakonu o prijavljivanju i evidentiranju oduzete imovine”. [↩]
  6. Član 1. st. 1: “Ovim zakonom uređuju se uslovi, način i postupak vraćanja svojine (restitucije) ili obeštećenja za postojeću imovinu koja je na teritoriji Republike Srbije primenom propisa o agrarnoj reformi, nacionalizaciji, sekvestraciji, kao i drugih propisa, radnji i akata, posle 1. januara 1945. godine oduzeta od fizičkih i pravnih lica i bez pravične naknade podržavljena i prenesena u opštenarodnu, državnu, društvenu ili zadružnu svojinu, kao i za postojeću imovinu koja je konfiskovana na osnovu rasističkih propisa, radnji i akata okupatorske vlasti posle 6. aprila 1941. godine (oduzeta imovina)”. [↩]
Stranice: 1 2 3 4 5 6 7 8


Napišite komentar