Uticaj žute štampe na radikalizaciju političke scene Srbije
Interesantan podatak je da se, prema istom istraživanju, 54 odsto anketiranih informiše putem štampanih medija, dok se preko elektronskih medija informiše 87 odsto ispitanika. Istraživanje je rađeno na uzorku od 1.800 građana.
Prema nekim ranijim podacima, tiraž dnevnog lista “Večernje novosti” je oko 200.000 primeraka, dok je remitenda, odnosno broj neprodatih primeraka, u svakom slučaju, 10-15 odsto. Dnevnik “Kurir” ima preko 250.000 prodatih primeraka, dok “Blic” kotira oko 100.000 prodatih primeraka. Kada se sve sabere to je preko pola miliona prodatih primeraka svakoga dana. Ako se uzme u obzir da jedne dnevne novine u proseku pročitaju tri do četiri osobe, onda je jasno koliki je to uticaj. Poređenja radi, mislim da je dovoljno reći da je najviša zabeležena gledanost u slučaju Drugog dnevnika Radio televizije Srbije u 19,30 časova, koji u pojedinim trenucima prati oko dva miliona gledalaca.
Socijalna struktura čitalaca novina je različita, ali ne postoje precizni podaci o tome.
Trebalo bi ukazati i na jedan fenomen. Jedinstvo jezika senzacionalističke štampe i ekstremnih političkih opcija, odnosno, između govora senzacionalističke štampe i političara, koji se zalažu za ekstremno desne političke opcije, moguće je staviti znak jednakosti. Izrazi kao što smo, ne prvi put, čuli nedavno za govornicom parlamenta Srbije – “Sram te bilo, džukelo jedna”, ili “Srbija ne želi da podržava lopuže”, ili “Gde je lopuža Božidar Đelić”,1 kriminalci, Šiptari, dužničko ropstvo.
Nacionalističke poruke, etiketiranje po nacionalnoj, rasnoj ili verskoj osnovi sreću se skoro svakodnevno u senzacionalističkoj štampi. Ta vrsta izliva mržnje naročito je bila primetna posle događaja na Kosovu i Metohiji od 17. marta 2004. godine, kada su spaljeni mnogobrojni srpski pravoslavni manastiri i crkve. Govor senzacionalističke štampe je isti kao ekstremno-politički, a posebno se insistira na međunarodnoj zaveri protiv Srbije i srpskog naroda.
“Vešanje po banderama od Haškog suda”, “U Savetu Evrope su uvek usvajani dokumenti protiv Srbije”, “Kvislinzi na vlasti”, “Rade po nalogu Zapada i NATO”, “Dali veru za večeru”, “Olbrajtova i Holbruk opet podvaljuju Srbima”. Evo još nekoliko naslova – “Predsednice nevladinih organizacija najvrednije saradnice Haškog suda”, “Karlin potrčko Sonja Biserko”, “Branka Prpa amnestira NATO ubice”, “Čanak ustaša”… Zato radikalne političke opcije nalaze svog prirodnog saveznika u senzacionalističkoj štampi. Njihov uticaj se ne ogleda samo u političkom mišljenju. Kao narod smo skloni ekstremnim rešenjima, tako da izrazi koji se upotrebljavaju u senzacionalističkoj štampi ni malo ili veoma malo odudaraju od narodnog govora. Budale, lopovi, u zatvor, ubice, kriminalci… Bilo bi nepravedno reći da je za ovakvo stanje jezika odgovorna senzacionalistička štampa, koja je nastala u poslednjih nekoliko godina, preciznije u poslednje dve godine.
Ne prećutkuju se uvek razne nepodopštine radikala ili espeesovaca, ali ih sigurno ne podsećaju na prethodni period iz Miloševićevih vremena ili se bar to ne radi u kontinuitetu. Naravno, radikala i espeesovaca u senzacionalističkoj štampi ima mnogo manje nego nekada vlada- juće Demokratske stranke ili sadašnjih predstavnika vlasti, a najvažnije je da se u kontinuitetu preko velikih naslova plasira informacija da su na vlasti lopovi, da su i prethodni zloupotrebljavali vlast i da treba da idu u zatvor. Ogoljena stvarnost ili njihova ogoljena istina, jer sve se svodi na jednostavan princip – ukrao si, ideš u zatvor. Ne postoje procedure, pretpostavke nevinosti, niti se ostavlja mogućnost da to baš nije tako.
U poslednje vreme primećena je tendencija da ozbiljna štampa prati i razrađuje pisanje žute štampe, ali to je već druga priča. Kako novinari senzacionalistike štampe dolaze do informacija, odnosno, kako to da oni uvek imaju informaciju pre ostalih? Prvi razlog leži u tiražu, jer uvek će informacija više da odjekne kada se plasira u tiražnim novinama, pa kad su još i senzacionalističke, nema bolje. Nema veze da li je informacija proverena ili ne, bitno je da je pogodila koga treba i da se čak i onim građanima koji ne misle tako pošalje poruka da se zamisle nad tim za koga će da glasaju na sledećim izborima ili koga podržavaju.
Jedino što može da se zaključi, pošto se često dešava da senzacionalistička štampa svojim tekstovima i uvredljivim naslovima čini razna krivična dela, a nema reakcije nadležnih tužilaca, jeste da senzacionalistička štampa ima podršku zvaničnih državnih organa u takvom načinu komunikacije sa javnošću. Problem je što na kršenje osnovnih profesionalnih normi nema nikakve reakcije ni profesionalnih novinarskih udruženja. Najčešći odgovor koji se dobija od nadležnih tužilaca je: što bismo se mi time bavili, neka to urade oni koji su prozvani ili nadležne institucije. Naravno, kada im se kaže da su oni nadležna institucija, ponove opet istu priču – što bi se oni time bavili. To opet pokazuje da tužioci nisu samostalni u odlučivanju, jer su, kao i mnogo puta pre toga, ekspresno počeli da ispituju navode Vladimira Popovića Bebe, bivšeg šefa Biroa za komunikacije Vlade Srbije u vreme premijera Đinđića, koji je u emisiji Televizije B92 izneo optužbe na račun vojske i policije, tvrdeći da štite haške optuženike i kriminalce. Ipak, reakcija nadležnog tužilaštva izostala je u slučaju kada je krajem 2004. godine beogradski nedeljnik “Vreme” objavio seriju autentičnih, originalnih dokumenata o uništavanju dokumentacije Resora državne bezbednosti Srbije na Institutu za bezbednost, posle izvršenih demokratskih promena u Srbiji oktobra 2000. godine.
Nakon spuštanja nivoa jezika, načina komunikacije i informisa-nja u medijima, jer narod to traži, kako to najčešće urednici i novinari senzacionalističke štampe objašnjavaju, možete plasirati bilo šta i na bilo koji način! Kako je to jednom rekao profesor Filološkog fakulteta u Beogradu Ljubiša Rajić, to što narod traži, ne znači da mu to treba i dati!
Aleksandar Roknic
INFLUENCE OF TABLOIDS ON THE RADICALISATION
OF THE POLITICAL SCENE OF SERBIA
Summary
In this article the author starts from the difference between tabloids and sensationalist press. Tabloids are different from the sensationalist press by format since they come in bigger format, but also in regard to the field of interest. They are mainly targeted at show business with very little focus on politics. The working principle of a successful sensationalist journal is that it must respect the main principles of profession of journalism. In the Milosevic era there were sensationalist newspapers which were financed by the state or parties in power. The first private daily sensationalist newspaper in Serbia was “Daily Telegraph” established in 1996. In the period after the establishment of the first democratic government in Serbia, in February 2001, there was a massive emergence of sensationalist press. The following journals were established: “Balkan” (ceased to circulate in meantime), “Kurir”, “Nacional”, “Exclusive”, “Scandal”, “Centre”. “Blic” and “Vecernje Novosti” representing “serious” sensationalist newspaper are in circulation for along time. “Politika” and “Danas” are the only serious daily newspapers in Belgrade, while the number of weekly magazines is slightly bigger. By rule, in terms of political affiliation, the sensationalist press in Serbia are right or extreme right. The political affiliation is clear – Radicals or governing Democratic Party of Serbia. The reality in the sensationalist press has the effect of contorted mirror. Since it happens very frequently that the sensationalist press by its texts and insulting titles commits different criminal offences without any reaction from the prosecution, the author concludes that the nationalist press has the support of official state authorities for this manner of communicating with the public.
Key words: media in Serbia, tabloids, sensationalist press, parties, government, democracy.
- Božidar Đelić bio je ministar finansija u vladi premijera Zorana Đinđića, prvoj demokratskoj vladi u Srbiji posle Drugog svetskog rata. [↩]