Poruke i pouke srpskog oktobra 2000. (1)
Političke i društvene promene u Srbiji započete pobedom Demokratske opozicije Srbije na izborima 24. septembra i odbranom izbornih rezultata 5. oktobra 2000. godine, predstavljale su prvi korak na putu oporavka od srpske državne i nacionalne tragedije. Očekivalo se da će veliki talas promena koji je preplavio celu zemlju (sličan onom koji je zapljusnuo srednjeistočnu Evropu nakon pada Berlinskog zida) odbaciti nepodnošljivu i neodrživu stvarnost starog, Miloševićevog režima, te postaviti temelje novog, modernog društva ekonomske sigurnosti, garantovane slobode i stabilne demokratije. Tim promenama su tek otvorena suštinska pitanja demokratske rekonstrukcije i reintegracije našeg društva i države. Međutim, ubrzo je postalo jasno da je kraj Miloševićeve vladavine možda kraj starog režima, ali ne i krah starog društva, koje se ne može političkim dekretom promeniti i pretvoriti u moderno i demokratsko. Dosadašnjim promenama tek su pokrenuta osnovna pitanja demokratske rekonstrukcije i reintegracije našeg društva i države.
U nastojanju da odgovori na ta pitanja, redakcija Hereticusa će u okviru rubrike Intervju objavljivati seriju razgovora na temu “Poruke i pouke srpskog oktobra 2000. godine”. Ambicija redakcije je da se ova tema svestrano obradi iz različitih aspekata i sa stanovišta različitih aktera. Opredelili smo se za raspravu o uzrocima petooktobarskog prevrata 2000. i bilansu promena u Srbiji, jer smatramo svojom profesionalnom obavezom da razmotrimo uzroke, prirodu i domašaj tih društvenih i političkih promena, koje su demokratiju stavile na veliku probu, a Srbiju na sudbonosnu istorijsku prekretnicu.
Nadamo se da je u odgovorima aktera, saučesnika i svedoka petooktobarskih promena u Srbiji, bez obzira na njihovu subjektivnost, često i neutemeljenost i pogrešne procene – sadržan bar delić istine o dramatičnim zbivanjima i srpskoj tragediji na kraju XX veka, i da će oni predstavljati skroman doprinos raspravama o karakteru i smislu promena u srpskom društvu na početku XXI veka. Jer oni nisu samo lični dokumenat, nego i pečat vremena.
Dijaloški kaleidoskop u rubrici Intervju reaktuelizuje starogrčko poimanje razgovora (dijaloga) kao pravog oblika političkog mišljenja i najprimerenijeg načina političkog opštenja. Naime, politički kredo u antičkom polisu je bio traganje za onim što je dobro, pravedno i korisno za celu zajednicu. To traganje nije moguće bez jedne posebne veze između svih slobodnih građana, a to je govor (logos). Na taj način se delanje (praxis) i govor (logos) prožimaju, a harmoničan politički život u polisu, pre svega, podrazumeva takvo delanje ljudi (praxis) u kojem oni putem razgovora (dijaloga) uređuju sve zajedničke poslove bez upotrebe sile i nasilja kao, u suštini, nepolitičkih sredstava.
Najzad, ovakvi razgovori su izraz potrebe za novim dijalogom koji se ne svodi na rigidnu dogmatsku isključivost, koja postavlja jedino važeću dijagnozu savremenosti i čiji je prevashodni cilj osporavanje i dovođenje u pitanje druge strane, oponenta. Naprotiv, reč je o dijalogu koji je rezultat (samo)svesti o granicama sopstvenog stanovišta i potrebe da se pomoću rezultata drugih orijentacija i strategija premoste vlastite granice i, eventualno, dosegne do produktivne sinteze. Da bismo odgovorili na složena pitanja našeg vremena, moramo se kloniti neargumentovane uzurpacije prava na jedino ispravno gledište, koje jedino propisuje spasavajuću terapiju, i afirmisati stav da bez dijaloga između različitih orijentacija i političkih strategija nema izlaska iz svekolike krize društva u kojem živimo.
***
Gospođa Silvia Nadivan, saradnik Politikološkog instituta u Beču, od aprila do avgusta 2003. godine boravila je u Beogradu i prikupljala građu za svoju disertaciju “Dobro planirana spontanost. Pad Miloševićevog režima kao inscenirana masovna demonstracija 2000. u Srbiji”. Tom prilikom ona je uradila kvalitativne, polustandardizovane intervjue sa tridesetak ličnosti iz političkog, naučnog, medijskog i kulturnog života Srbije. Glavna pitanja su se odnosila na uzroke koji su doveli do 5. oktobra 2000, na ulogu masovnih protesta i glavnih aktera u tim zbivanjima, na karakter i domašaj promena. Njen istraživački cilj je bio da sakupi i prikaže iz perspektive različitih aktera smisao istorijskih zbivanja i dokumenta, a na osnovu autentičnog svedočenja – tzv. govorne istorije. Kao što se istorija menja, tako se menja i percepcija pisane istorije. U tom smislu ova zbirka razgovora je svojevrstan istorijski dokumenat, koji se u različitim vremenima drugačije percipira.
Svi prilozi koje objavljujemo u ovom i narednim brojevima u rubrici Intervju su u izvornom obliku u kome su izgovoreni. Nikakve sadržinske i stilske izmene nisu činjene, kako bi razgovori sačuvali dokumentarnu vrednost, autentičnost i spontanost komunikacije.
J.T.