Uvodnik
Centar za unapređivanje pravnih studija i Fond za otvoreno društvo realizovali su tokom 2001-2004. godine projekat “Prava osoba sa invaliditetom”.Razlozi za realizaciju ovog projekta proističu iz izuzetno teškog i diskriminatorskog položaja osoba sa invaliditetom u Srbiji i Crnoj Gori.Tokom protekle decenije došlo je do apsolutnog osiromašenja najvećeg broja domaćinstava sa invalidnim članovima što je dovelo do opadanja njihovog životnog standarda ispod granice egzistencijalnog minimuma.
Otežavajući faktor u ukupnom socijalnom i ekonomskom položaju invalida predstavlja nedovoljna pažnja i ignorantski odnos državnih organa i javnosti koja se poklanja ovoj kategoriji stanovništva.
Invalidska problematika je delikatna i složena oblast. Stoga je, radi normativnog i stvarnog poboljšanja, neophodno da se analitički sagleda postojeće stanje, s ciljem da se položaj osoba sa invaliditetom unapredi i njihov materijalni i socijalni položaj učini delotvornim u smislu sadržajno bogatijeg i punijeg života. Da bi se to postiglo neophodno je da se predvide nova rešenja u ovoj oblasti. Imajući to u vidu, Centar za unapređ ivanje pravnih studija u Beogradu prihvatio se realizaciji projekta “Prava osoba sa invaliditetom”. Cilj projekta je bio da na sistematski i multidisciplinaran način osvetli sadašnje stanje i naznači puteve prevazilaž enja postojeće pravne regulative u oblasti zaštite osoba sa invaliditetom, što bi olakšalo implementaciju novih normativnih rešenja saobraženih svetskim standardima u ovoj oblasti.
Sadržina projekta obuhvatila je četiri faze. Prvo, organizovanje stručne konferencije na temu “Pravni aspekti invalidske zaštite u Srbiji”, koja je, okupivši preko stotinu učesnika, održana 23-24. aprila 2002. godine u Beogradu. Drugo, objavljivanje zbornika referata sa te konferencije – Prava osoba sa invaliditetom (2003. god.). Reč je o referatima 34 autora koji su posebnu pažnju posvetili otvorenim pitanjima pravnog statusa i zaštite invalida. Treće, grupa eksperata CUPS-a izradila je i model Zakona protiv diskriminacije osoba sa invaliditetom i ponudila ga početkom 2004. godine na javnu raspravu. I četvrto, tokom 2004. godine inicirana je javna rasprava o predloženom modelu Zakona putem tribina, okruglih stolova, debata u parlamentu, predavanja, medijskih promocija i sl., sa ciljem da u 2005. godini Narodna skupština Srbije razmatra i usvoji Zakon protiv diskriminacije osoba sa invaliditetom.
Ovaj broj “Hereticusa” posvećen je rezultatima koji su ostvareni u ovim aktivnostima. U njemu treba da se izrazi širi, svestraniji pristup, koji bi ukazao na politički, društveni i kulturni kontekst teme, u okviru opštijih nastojanja da se izgradi kultura dijaloga i tolerancije. Veoma smo zainteresovani za raspravu koja neće biti niz paralelnih monologa bez zajedničkih elemenata neophodnih za stvarno raspravljanje o problemu, niti ritualno saglašavanje sa nikad osporenim opštostima. Jedan od produktivnijih načina da se pokrene i održi stvarni dijalog o nečemu što je relevantno za društvo jeste da učesnici pobede duhovni egocentrizam, da se privremeno stave u položaj svog oponenta i da nastoje shvatiti razloge koji ga navode da zauzme stav suprotan njihovom. Pravi izazov dijaloga sastoji se upravo u osporavanju kako tuđeg tako i sopstvenog polazišta. Ako se na završetku dijaloga nalazimo tamo gde smo bili na njegovom početku, bilo bi korisnije da smo radili nešto drugo.
U temi broja Protiv diskriminacije osoba sa invaliditetom petoro autora (J. Trkulja, P. Vukasović, G. Matković, V. Radoman i M. Pajvančić) daju svoj prilog kritici diskriminacije osoba sa invaliditetom i prihvatanju ove populacije od strane društvene zajednice kao različitih, ali ravnopravnih članova. Oni su posebno nastojali da doprinesu da fenomen invalidnosti konačno i kod nas izađe iz geta i medicinskog okvira, te da postane društveno pitanje, kako je to ozvaničeno u novoj definiciji Svetske zdravstvene organizacije. Jer, invalidnost je mnogo više nego zbir fizičkih, psihičkih i emocionalnih oštećenja. Ono je socijalno i političko pitanje, a ne medicinski problem koji se može rešiti medicinskom intervencijom.
Više nego u ranijim brojevima, nastojali smo da prilozi u ostalim rubrikama budu komplementarni i kompatibilni sa osnovnom temom. U rubrici Istraživanja objavljujemo tekstove Ljubomira Petrovića i Predraga Vukasovića koji problem invalidnosti smeštaju u povesni kontekst i osvetljavaju iz istorijske perspektive. Nakon toga slede Ogledi Mime Ružičić o prostoru u književnom delu osoba sa invaliditetom i Damjana Tatić a o Konvenciji UN o zaštiti dostojanstva i prava osoba sa invaliditetom.
U rubrici Intervju Predrag Vukasović odgovara na pitanja novinara “Danasa” i “Nezavisne Svetlosti” o teretu ravnopravnosti, izlasku iz geta osoba sa invaliditetom, i (ne)ostvarivanju njihovih osnovnih ljudskih prava i sloboda, a u Tokovima objavljujemo fragment iz knjige Kristija Brauna…
Zbivanja su u celini posvećena javnoj raspravi o modelu Zakona protiv diskriminacije osoba sa invaliditetom, koja je vođena u Srbiji tokom 2004. godine. Tekst “Ulica” Bogdana Tirnanića u dnevnom listu “Nacional” u kojem se manifestuju predrasude i izrazita netolerancija prema osobama sa invaliditetom, izazvao je oštre reakcije Jelene Milošević i Ivanke Jovanović. Njihovi tekstovi su sadržina rubrike Polemike.
Nakon toga, sledi tekst Jovice Trkulje na istu temu koji je cenzurisala redakcija “Nacionala”.
Važna rubrika “Hereticusa” Osvrti recenzije, prikazi posvećena je u celini osobama sa invaliditetom. Ona započinje osvrtima Vesne Petrović (o predlozima za unapređenje obrazovanja osoba sa autizmom) i Damjana Tatića (o promovisanju i zaštiti prava i dostojanstva osoba sa invaliditetom). Potom su prikazane tri zanimljive knjige (zbornik Prava osoba sa invaliditem, Rečnik invalidnosti Mime Ružičić i knjiga poezije Krugovi tišine Žive Kojčića), film Gorana Paskaljevića “San zimske noći” i serijal tribina u gradovima Srbije na temu “Kako protiv diskriminacije osoba sa invaliditetom?”.
Beograd, septembar 2004.
Uredništvo
Hvala na ovako sveobuhvatnom bavljenju problemima lica sa invaliditetom.
Gubljenje emocije,zakon tržišta,novac kao norma životnog uspjeha, baca u zasjenak onu od boga datu osobinu čovjeka-voli da bi bio voljen.
Borba za svako ljudsko biće je borba za život, za sebe i svoju porodicu, za spoznaju vlastite sreće.Možda smo mi ,,zdravi” ,,krivci” za nečiju bolest?
Možda spoznajemo suštinu života kroz spoznaju tuđe patnje.
Ništa ne pokreće čovjeka kao veliki bol!
Život počinje i završava se nečijim plačom! Učinimo sve da osmijeh bude sastavni dio dana lica sa invaliditetom!
Možda su oni samo ,,žrtve” grehova nečijih prethodnih života.Zakon, zakon,zakon!!!! A šta je sa oni zakonom sa kojim smo rođeni-voli bližnjeg svog! Kažnjavamo li sebe i druge ne zavirivanjem u svoju dušu i tražeći ružnoću u drugom.
U tendecioznom promovisanju,,ljepote” u časopisima, možda pokušavamo da sakrijemo sve ono ružno što smo stvorili zadnjih 15-tak godina. A stvorili smo ljude zvjeri,ubice i bezdušnike. SVI SMO POSTALI OSOBE SA INVALIDITETOM, Samo što oni koji su stvarno takvi pokušavaju da nam ukažu da je život samo jedan i da ga treba živjeti boreći se neprestano. Život i jeste stalna borba,
Samo treba da budemo LJUDI!
HVALA!