Teze za raspravu o pravima osoba sa invaliditetom
3. Ravnopravnost, a ne zaštita
– osobama sa invaliditetom nije potrebna zaštita već ravnopravnost. Oni samo žele da budu slobodni građani u slobodnom i ravnopravnom društvu;
– naša zemlja na međunarodnom planu prihvatila je većinu relevantnih dokumenata koji se tiču osoba sa invaliditetom;
– iako su ti međunarodnopravni akti postali deo našeg unutrašnjeg pravnog sistema, oni se u značajnom broju oblasti ne sprovode dosledno;
– da bi se sprečila dalja diskriminacija osoba sa invaliditetom potrebna je korenita reforma pravne regulative koja se tiče invalidske problematike u našoj zemlji;
– prvi korak predstavlja unošenje odredbi o zabrani diskriminacije građana po osnovu invalidnosti u Ustavnu povelju Srbije i Crne Gore i u novi Ustav Srbije;
– drugi korak: donošenje zakona koji bi štitio ljudska prava osoba sa invaliditetom i njihovu ravnopravnost Reč je, dakle, o zakonu koji bi regulisao prava, dužnosti i zabranu diskriminacije osoba sa invaliditetom.
4. Zakon protiv diskriminacije osoba sa invliditetom
– u pogledu zakonskog regulisanja prava osoba sa invaliditetom postoje dva ekstremna stanovišta: (1) koje se zalaže za sveobuhvatnu kodifikaciju svih pravnih normi koje se na bilo koji način tiču osoba sa invaliditetom, i (2) koje se zalaže za prilagođavanje već postojećih posebnih zakona u oblastima u kojima osobe sa invaliditetom mogu biti ometane u korišćenju svojih prava;
– CUPS je obrazovao stručni tim koji je tokom 2003. godine izradio Model zakona protiv diskriminacije osoba sa invaliditetom, kao svojevrsnu sintezu pomenutih stanovišta;
– model zakona se temelji na sledećim načelima: (1) zabrane diskriminacije osoba sa invaliditetom; (2) poštovanja ljudskih prava i dostojanstva osoba sa invaliditetom; (3) podsticanja uključenosti osoba sa invaliditetom u sve sfere društvenog života na osnovima ravnopravnosti; (4) uključenosti osoba sa invaliditetom u sve procese u kojim se odluč uje o njihovim pravima i obavezama;
– modelom zakonom se uređuje (1) opšti režim zabrane diskriminacije po osnovu invalidnosti, (2) posebni slučajevi diskriminacije osoba sa invaliditetom, (3) postupak zaštite osoba izloženih diskriminaciji, (4) organi nadležni za sprečavanje diskriminacije i (5) preduzimanje mera za podsticanje ravnopravnosti osoba sa invaliditetom;
– ovaj model zakona predstavlja veliki korak napred, jer Srbija napokon dobija zakon u kojem je tačno rečeno šta su sve akti diskriminacije, da je sve to zabranjeno i da postoje mehanizmi za zaštitu osoba izloženih diskriminaciji i ostvarivanje njihove ravnopravnosti.
5. Zaključak
– našem društvu je potreban nov pravni pristup osobama sa invaliditetom koji bi bio prilagođen socijalnom realitetu Srbije i saobražen evropskim i svetskim pravnim standardima u ovoj oblasti;
– ovakva aktuelizacija prava osoba sa invaliditetom i artikulacija njihovih interesa na državom nivou može posle niza godina, da dovede do njihovog boljeg položaja u našem društvu;
– izbeći zamke normativističke iluzije po kojoj će nova zakonska regulativa automatski obezbediti osobama sa invaliditetom bolje životne uslove. Nova zakonska regulativa u ovoj oblasti je nužna, ali nije dovoljna; – iako postojeće zakone o pravima osoba sa invaliditetom treba menjati i prilagođavati vremenu i uslovima u kojima živimo, nijedna zakonska regulativa neće invalidima obezbediti bolje životne uslove i prava koja su primenjiva, bez sistematske edukacije našeg stanovništva i relevantnih društvenih i političkih faktora, a ne samo ljudi koji se bave ovom problematikom;
– nijedan čovek nije poremećaj ni u terminologiji, niti u stvarnosti.
Svako od nas ima neko ograničenje, nedostatak, ali i potencijale koje teži da iskoristi i iskaže. Čovek nije ograničenje već mogućnost i ne treba praviti razliku između ljudi, bez obzira na to da li imaju više ili manje izražene (ne)sposobnosti i tzv. posebne potrebe.*
LITERATURA
Bassell, S. (1998), Perception Of Disability. National Conference On Disability And Health, Procedings, Dallas 1998, Available from URL http://www.
cdc.gov/Proceedings, Conference on Disability and Health.
Cucić V. i Jovanović I. (2001), “Osobe sa invaliditetom i okruženje”, u: Osobe sa invaliditetom i okruženje, Centar za proučavanje alternativa, Beograd, str. 11-28.
Dinkić M. i Jovanović I. (2003), “Ekonomsko-socijalni položaj osoba sa invaliditetom”, u: Prava osoba sa invaliditetom, zbornik (red. Jovica Trkulja), Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
Gajin S, Stanojević B, Tatić D, Vodinelić V, Vukasović P, (2003), “Model zakona protiv diskriminacije osoba sa invaliditetom”, u: Modeli antidiskriminacionih zakona, (2003), Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
Gligorović M. (2003) “Multidisciplinarni pristup zaštiti osoba sa posebnim potrebama”, u: Prava osoba sa invaliditetom, zbornik, Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
Jevtić J. (2001), “O radu udruženja osoba sa invaliditetom”, u: Osobe sa invaliditetom i okruženje, Centar za proučavanje alternativa, Beograd, str. 157166.
Jovanović B. (2003), “Sprečavanje diskriminacije lica sa invaliditetom”, u: Prava osoba sa invaliditetom, zbornik, Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
Ljubinković B. (2003), “Prioriteti zakonodavne delatnosti”, u: Prava osoba sa invaliditetom, zbornik, Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
Modeli antidiskriminacionih zakona, (2003), Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
Nikolin S. (2001), “Uloga udruženja osoba sa invaliditetom u jačanju civilnog društva”, u: Osobe sa invaliditetom i okruženje, Centar za proučavanje alternativa, Beograd, 2001, str. 144-155.
Oliver, M. (1998), Theories of Disability in Health Practice and Research.
BMJ, 317: 1446-1449.
Osobe sa invaliditetom i okruženje, (2001), Centar za proučavanje alternativa, Beograd.
Radoman V. (2003), “Specifičnosti položaja osoba sa invaliditetom i moguć nosti psihosocijalne podrške”, u: Prava osoba sa invaliditetom, Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
Rajkov G. (2003), “Različiti – pa šta? Neka razmišljanja o jeziku invalidnosti”, u: Prava osoba sa invaliditetom, zbornik, Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
Ražnatović N. (2003), “Organizacije invalida – uloga, zadaci i statusni problemi”, u: Prava osoba sa invaliditetom, zbornik, Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
Tatić D. (2003), “Međunarodni pravni akti kojima se regulišu prava invalida”, u : Prava osoba sa invaliditetom, zbornik, Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
Trkulja J. (2003), “Čovek nije ograničenje već mogućnost”, u: Prava osoba sa invaliditetom, zbornik, Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
Vukasović P. (2003), “Pravni aspekti zaštite lica sa posebnim potrebama”, u : Prava osoba sa invaliditetom, zbornik, Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
Vukasović P. (2003) “Neostvarena misija invalidskih udruženja”, u: Prava osoba sa invaliditetom, zbornik, Centar za unapređivanje pravnih studija, Beograd.
* Teze za stručnu raspravu: “Reforme i lica sa posebnim potrebama”, koja je u organizaciji Fonda “Ljuba Davidović” održana u Beogradu 23. marta 2004. godine.
ODLIČNO NAPISANI ČLANAK. nAŽALOST,SVE SE SVODI NA SPISAK LEPIF ŽELJA.jA IMAM 96% OŠTEĆENOG SLUHA I OPASNOST OD NASTANKA INVALIDNOSTI, DIPLOMU pRAVNOG FAKULTETA U bEOGRADU,POLOŽEN PRAVOSUDNI ISPIT.POLOŽEN KURS ZA ENGLESKI JEZIK I RAČUNARE,I 16 GOD.RADNOG STAŽA. sVE SAM POSTIGLA SAMA BEZ IČIJE POMOĆI I PODRŠKE.oD 27.3.2008 NALAZIM SE NA EVIDENCIJI Nacionalne službe za zapošljavanje- filijala Obrenovac, koji ne priznaju da sam ja lice sa invaliditetom,već me šalju na prosenu “otežanih uslova zapošljivosti”. pOTREBNA MI JE POMOĆ I PODRŠKA U PRONALAŽENJU POSLA.
nE POSTOJE PRAVNE PRETPOSTAVKE ZA PRIZNAVANJE BENEFICIRANOG RADNOG STAŽA, SVE SE SVODI NA SPISAK LEPIH ŽELJA U DANAŠNJIM POLITIČKIM OKOLNOSTIMA.MADA JE ČLANAK OLIČNO NAPISAN.
sAMO KOME JA DA SE OBRATIM?