Teze za raspravu o pravima osoba sa invaliditetom
Jovica Trkulja
Pravni fakultet
Beograd
1. Pristup i postavljanje problema
– podaci o broju osoba sa invaliditetom (500 miliona u svetu, milion u SCG);
– u Srbiji osobe sa invaliditetom žive u klimi diskriminacije, predrasuda i neznanja;
– u periodu od 1990. do 2000. godine drastično pogoršavanje njihovog ukupnog položaja;
– 80% porodica u kojima žive osobe sa invaliditetom ima prihod manji od 50 evra mesečno;
– ignorantski odnos državnih organa, političkih organizacija i socijalnih ustanova;
– propisi koji se tiču prava osoba sa invaliditetom – “mrtvo slovo na papiru”;
– potreba da se u okviru harmonizacije našeg zakonodavstva sa zakonodavstvima zemalja EU implementiraju međunarodnopravni standardi o zaštiti osoba sa invaliditetom;
– pravni status osoba sa invaliditetom nužno je posmatrati iz perspektive zaštite ljudskih prava i socijalnog modela pristupa invalidnosti koji teži punoj socijalnoj uključenosti.
2. Problemi ostvarivanje ljudskih prava osoba sa invaliditetom
– osobama sa invaliditetom nije potrebno sažaljenje već konkretna podrška;
– generalna strategija svetskog programa akcije Generalne skupštine UN u ovoj oblasti jeste izjednačavanje mogućnosti osoba sa invaliditetom; – UN su 1993. g. donele Standardna pravila za izjednačavanje moguć nosti koje se pružaju invalidima;
– primena Pravila u Srbiji: nova strategija
– nova rešenja i osmišljena državna politika podrške osobama sa invaliditetom; – formulisanje i realizacija te strategije moguća samo uz punu participaciju osoba sa invaliditetom;
– invalidnost je mnogo više nego zbir fizičkih, psihičkih i emocionalnih oštećenja. Ona je socijalno i političko pitanje, a ne medicinski problem koji se može rešiti medicinskom intervencijom.
a. Izjednačavanje mogućnosti osoba sa invaliditetom
– preduslovi za izjednačavanje mogućnosti i ravnopravno učešće
osoba sa invaliditetom (podizanje svesti, medicinska zaštita, rehabilitacija, službe za podršku);
– opšti režim zabrane diskriminacije osoba sa invaliditetom;
– opšti režim afirmativne akcije, odnosno, režim pozitivne diskriminacije osoba sa invaliditetom;
– primena politički korektnog jednobraznog jezika invalidnosti;
– adekvatna upotreba terminologije je od suštinskog značaja, pošto upotrebljeni jezik odražava i stav društva prema pojavi koju opisuje;
– posebni pravni režimi zaštite lica sa posebnim potrebama, kao što su zaštita na radu, pitanje arhitektonskih, odnosno, fizičkih prepreka, pravo na školovanje, pravo na zdravstvenu zaštitu, sloboda informisanja i sl.;
– problem normativnog regulisanja pristupačnosti fizičke i radne sredine i njene prilagođenosti ograničenim fizičkim mogućnostima osoba sa invaliditetom;
– organizacija odgovarajućih službi koje će pružiti specifične usluge potrebne za nesmetano funkcionisanje invalidnog lica u okolini koja ga svakodnevno okružuje. (Reč je o konceptu zaštićenog stanovanja, izgradnji stambenih jedinica prilagođenih potrebama osoba sa invaliditetom, konceptu koji se ostvaruje u mnogim evropskim zemljama);
– specijalizovane službe za pomoć domaćinstvima u kojima žive invalidi (pomoć u kući, kao i služba personalnih asistenata koja omogućuje znatnom broju osoba sa invaliditetom u zemljama EU vođenje potpuno samostalnog života);
– pitanje institucionalnog zbrinjavanja najtežih invalida kojima navedeni oblici pomoći ne mogu obezbediti zadovoljavanje vitalnih potreba; – socijalna integracija osoba sa invaliditetom;
– integrisano školovanje treba da bude opšti princip za obrazovanje osoba sa invaliditetom, dok specijalne škole predstavljaju izuzetak; – kako osnažiti ljude sa invaliditetom da učestvuju u društvu, čak i oni sa težim oblicima oštećenja;
– kako uključiti osobe sa invaliditetom u glavne tokove društva
– u relevantne sektore formulisanja politike;
– kako uticati na promenu odnosa javnog mnjenja prema potrebama
osoba sa invaliditetom i stvaranje jednakih mogućnosti za sve ljude.
b. Pravni položaj osoba sa invaliditetom
– invalidnost kao prepreka u ostvarivanju ljudskih prava;
– međunarodni pravni akti kojima se regulišu prava osoba sa invaliditetom (Univerzalna deklaracija UN o pravima čoveka, Konvencija o pravima deteta, Standardna pravila UN za izjednačavanje mogućnosti koje se pružaju osobama sa invaliditetom, Konvencija međunarodne organizacije rada o profesionalnoj rehabilitaciji i zapošljavanju osoba sa invaliditetom);
– antidiskriminaciono zakonodavstvo, odnosno specifične mere koje država treba da preduzme radi sprečavanja diskriminacije u raznim oblastima društvenog života: pristupačnost fizičke i društvene sredine, obrazovanje, zapošljavanje, penzijsko-invalidska zaštita, očuvanje dohotka i socijalna sigurnost, porodični život i lični integritet, ostvarivanje politič kih prava, kompenzatorska prava, kultura, vera, sport i rekreacija; – nesavršenost i česta protivrečnost više od 50 zakonskih i podzakonskih akata u SCG koji regulišu pravnu materiju osoba sa invaliditetom;
– dilema: uspostavljanje posebnog pravnog režima za osobe sa invaliditetom, koji bi bio formalizovan donošenjem jednog sveobuhvatnog zakona, ili unošenje takvih izmena u niz postojećih zakona.
c. Ekonomsko-socijalni položaj osoba sa invaliditetom
– materijalni položaj osoba sa invaliditetom;
– 80 % osoba sa invaliditetom u Srbiji ne radi već su u invalidskoj penziji, nezaposleni su ili izdržavani;
– troškovi invalidnosti; invalidnost ne sme biti teret već investicija; – da li troškove koje neposredno ili posredno izaziva invalidnost moraju snositi svi: osobe sa invaliditetom neposredno pogođene invalidnošć u, domaćinstva u čijem okviru oni žive i društvena zajednica, kako lokalna tako i država u celini;
– normativno regulisanje opšteg finansiranja invalidske zaštite i specifični oblici finansijske podrške invalidima i domaćinstvima u kojim oni žive;
– servis personalnih asistenata;
– unapređivanje kompenzatorskih i socijalno-ekonomskih prava
osoba sa invaliditetom i njihovih porodica;
– oslobađanje od poreza i carina za određene vrste proizvoda i usluga, kao u slučaju nabavke specijalnih pomagala za lica sa invaliditetom; – beneficirani radni staž;
– finansijske olakšice u javnom transportu u vidu prava na besplatnu vožnju ili sniženja cena prevoza;
– direktna državna pomoć osobama sa invaliditetom izdvajanjem sredstava iz budžeta, davanja invalidskim udruženjima i organizacijama, ili osobama sa invaliditetom neposredno i sl.
– nepostojanje celovite strategije zapošljavanja osoba sa invaliditetom.
d. Pravni status invalidskih organizacija u Srbiji
– organizacija lica sa invaliditetom;
– u kojoj meri su osobe sa invaliditetom spremne da se uključe u invalidske organizacije i udruženja;
– vrste invalidskih organizacija i udruženja i njihova misija;
– učlanjenost u invalidske organizacije i udruženja i njihove aktivnosti;
– obuka osoblja invalidskih organizacija i udruženja;
– intenzivnija saradnja države, lokalne zajednice i invalidskih organizacija;
– pravni status i finansiranje invalidskih organizacija i udruženja;
– uloga organizacija/udruženja osoba sa invaliditetom u jačanju civilnog društva;
– informisanje i koordinacija rada;
– međunarodna saradnja;
– invalidske organizacije moraju se osloboditi predrasuda, biti aktivne i stvarati sliku u javnosti o osobama sa invaliditetom kao ravnopravnim građanima i aktivnim subjektima a ne pasivnim primaocima tuđe milostinje.
ODLIČNO NAPISANI ČLANAK. nAŽALOST,SVE SE SVODI NA SPISAK LEPIF ŽELJA.jA IMAM 96% OŠTEĆENOG SLUHA I OPASNOST OD NASTANKA INVALIDNOSTI, DIPLOMU pRAVNOG FAKULTETA U bEOGRADU,POLOŽEN PRAVOSUDNI ISPIT.POLOŽEN KURS ZA ENGLESKI JEZIK I RAČUNARE,I 16 GOD.RADNOG STAŽA. sVE SAM POSTIGLA SAMA BEZ IČIJE POMOĆI I PODRŠKE.oD 27.3.2008 NALAZIM SE NA EVIDENCIJI Nacionalne službe za zapošljavanje- filijala Obrenovac, koji ne priznaju da sam ja lice sa invaliditetom,već me šalju na prosenu “otežanih uslova zapošljivosti”. pOTREBNA MI JE POMOĆ I PODRŠKA U PRONALAŽENJU POSLA.
nE POSTOJE PRAVNE PRETPOSTAVKE ZA PRIZNAVANJE BENEFICIRANOG RADNOG STAŽA, SVE SE SVODI NA SPISAK LEPIH ŽELJA U DANAŠNJIM POLITIČKIM OKOLNOSTIMA.MADA JE ČLANAK OLIČNO NAPISAN.
sAMO KOME JA DA SE OBRATIM?
DA LI MOZEMO NEKAKO DA SE ORGANIZUJEMO DA PLATIMO DA NAM NEKO ODRADI TE PAPIRE LICNO NE MOGU ALI CETIRI GODINE IMAM PRAVO ZA UMANJENU STANARINU BESPLATNU TV PREPTPLATU TO PRAVO JE SAMO DEKLARATIVNO VALJDA DANAS POSTOJI SISTEM DA VAM TO ODMAH URADE AKO JE TV URADILA BESPREKORNO EVROVIZIJU TAKO TREBA I DA VIDI DA I OSLOBODJENI TVA PLACAJU JER TREBA PAPIR LICNO DA SE PREDA A NEDAJ BOZE DA TAMO NEKI SLUZBENIK POGLEDA INVALIDE REGISTROVANE U SRBIJI A BOME BI SE PITALA DA LI SU BAS INVALIDI KOJI SU USPELI DA DONESU PAPIRE,JA NEMAM SANSE I PLACAM UREDNO,NAZALOST?