Teze za raspravu o pravima osoba sa invaliditetom
Jovica Trkulja
Pravni fakultet
Beograd
1. Pristup i postavljanje problema
– podaci o broju osoba sa invaliditetom (500 miliona u svetu, milion u SCG);
– u Srbiji osobe sa invaliditetom žive u klimi diskriminacije, predrasuda i neznanja;
– u periodu od 1990. do 2000. godine drastično pogoršavanje njihovog ukupnog položaja;
– 80% porodica u kojima žive osobe sa invaliditetom ima prihod manji od 50 evra mesečno;
– ignorantski odnos državnih organa, političkih organizacija i socijalnih ustanova;
– propisi koji se tiču prava osoba sa invaliditetom – “mrtvo slovo na papiru”;
– potreba da se u okviru harmonizacije našeg zakonodavstva sa zakonodavstvima zemalja EU implementiraju međunarodnopravni standardi o zaštiti osoba sa invaliditetom;
– pravni status osoba sa invaliditetom nužno je posmatrati iz perspektive zaštite ljudskih prava i socijalnog modela pristupa invalidnosti koji teži punoj socijalnoj uključenosti.
2. Problemi ostvarivanje ljudskih prava osoba sa invaliditetom
– osobama sa invaliditetom nije potrebno sažaljenje već konkretna podrška;
– generalna strategija svetskog programa akcije Generalne skupštine UN u ovoj oblasti jeste izjednačavanje mogućnosti osoba sa invaliditetom; – UN su 1993. g. donele Standardna pravila za izjednačavanje moguć nosti koje se pružaju invalidima;
– primena Pravila u Srbiji: nova strategija
– nova rešenja i osmišljena državna politika podrške osobama sa invaliditetom; – formulisanje i realizacija te strategije moguća samo uz punu participaciju osoba sa invaliditetom;
– invalidnost je mnogo više nego zbir fizičkih, psihičkih i emocionalnih oštećenja. Ona je socijalno i političko pitanje, a ne medicinski problem koji se može rešiti medicinskom intervencijom.
a. Izjednačavanje mogućnosti osoba sa invaliditetom
– preduslovi za izjednačavanje mogućnosti i ravnopravno učešće
osoba sa invaliditetom (podizanje svesti, medicinska zaštita, rehabilitacija, službe za podršku);
– opšti režim zabrane diskriminacije osoba sa invaliditetom;
– opšti režim afirmativne akcije, odnosno, režim pozitivne diskriminacije osoba sa invaliditetom;
– primena politički korektnog jednobraznog jezika invalidnosti;
– adekvatna upotreba terminologije je od suštinskog značaja, pošto upotrebljeni jezik odražava i stav društva prema pojavi koju opisuje;
– posebni pravni režimi zaštite lica sa posebnim potrebama, kao što su zaštita na radu, pitanje arhitektonskih, odnosno, fizičkih prepreka, pravo na školovanje, pravo na zdravstvenu zaštitu, sloboda informisanja i sl.;
– problem normativnog regulisanja pristupačnosti fizičke i radne sredine i njene prilagođenosti ograničenim fizičkim mogućnostima osoba sa invaliditetom;
– organizacija odgovarajućih službi koje će pružiti specifične usluge potrebne za nesmetano funkcionisanje invalidnog lica u okolini koja ga svakodnevno okružuje. (Reč je o konceptu zaštićenog stanovanja, izgradnji stambenih jedinica prilagođenih potrebama osoba sa invaliditetom, konceptu koji se ostvaruje u mnogim evropskim zemljama);
– specijalizovane službe za pomoć domaćinstvima u kojima žive invalidi (pomoć u kući, kao i služba personalnih asistenata koja omogućuje znatnom broju osoba sa invaliditetom u zemljama EU vođenje potpuno samostalnog života);
– pitanje institucionalnog zbrinjavanja najtežih invalida kojima navedeni oblici pomoći ne mogu obezbediti zadovoljavanje vitalnih potreba; – socijalna integracija osoba sa invaliditetom;
– integrisano školovanje treba da bude opšti princip za obrazovanje osoba sa invaliditetom, dok specijalne škole predstavljaju izuzetak; – kako osnažiti ljude sa invaliditetom da učestvuju u društvu, čak i oni sa težim oblicima oštećenja;
– kako uključiti osobe sa invaliditetom u glavne tokove društva
– u relevantne sektore formulisanja politike;
– kako uticati na promenu odnosa javnog mnjenja prema potrebama
osoba sa invaliditetom i stvaranje jednakih mogućnosti za sve ljude.
b. Pravni položaj osoba sa invaliditetom
– invalidnost kao prepreka u ostvarivanju ljudskih prava;
– međunarodni pravni akti kojima se regulišu prava osoba sa invaliditetom (Univerzalna deklaracija UN o pravima čoveka, Konvencija o pravima deteta, Standardna pravila UN za izjednačavanje mogućnosti koje se pružaju osobama sa invaliditetom, Konvencija međunarodne organizacije rada o profesionalnoj rehabilitaciji i zapošljavanju osoba sa invaliditetom);
– antidiskriminaciono zakonodavstvo, odnosno specifične mere koje država treba da preduzme radi sprečavanja diskriminacije u raznim oblastima društvenog života: pristupačnost fizičke i društvene sredine, obrazovanje, zapošljavanje, penzijsko-invalidska zaštita, očuvanje dohotka i socijalna sigurnost, porodični život i lični integritet, ostvarivanje politič kih prava, kompenzatorska prava, kultura, vera, sport i rekreacija; – nesavršenost i česta protivrečnost više od 50 zakonskih i podzakonskih akata u SCG koji regulišu pravnu materiju osoba sa invaliditetom;
– dilema: uspostavljanje posebnog pravnog režima za osobe sa invaliditetom, koji bi bio formalizovan donošenjem jednog sveobuhvatnog zakona, ili unošenje takvih izmena u niz postojećih zakona.
c. Ekonomsko-socijalni položaj osoba sa invaliditetom
– materijalni položaj osoba sa invaliditetom;
– 80 % osoba sa invaliditetom u Srbiji ne radi već su u invalidskoj penziji, nezaposleni su ili izdržavani;
– troškovi invalidnosti; invalidnost ne sme biti teret već investicija; – da li troškove koje neposredno ili posredno izaziva invalidnost moraju snositi svi: osobe sa invaliditetom neposredno pogođene invalidnošć u, domaćinstva u čijem okviru oni žive i društvena zajednica, kako lokalna tako i država u celini;
– normativno regulisanje opšteg finansiranja invalidske zaštite i specifični oblici finansijske podrške invalidima i domaćinstvima u kojim oni žive;
– servis personalnih asistenata;
– unapređivanje kompenzatorskih i socijalno-ekonomskih prava
osoba sa invaliditetom i njihovih porodica;
– oslobađanje od poreza i carina za određene vrste proizvoda i usluga, kao u slučaju nabavke specijalnih pomagala za lica sa invaliditetom; – beneficirani radni staž;
– finansijske olakšice u javnom transportu u vidu prava na besplatnu vožnju ili sniženja cena prevoza;
– direktna državna pomoć osobama sa invaliditetom izdvajanjem sredstava iz budžeta, davanja invalidskim udruženjima i organizacijama, ili osobama sa invaliditetom neposredno i sl.
– nepostojanje celovite strategije zapošljavanja osoba sa invaliditetom.
d. Pravni status invalidskih organizacija u Srbiji
– organizacija lica sa invaliditetom;
– u kojoj meri su osobe sa invaliditetom spremne da se uključe u invalidske organizacije i udruženja;
– vrste invalidskih organizacija i udruženja i njihova misija;
– učlanjenost u invalidske organizacije i udruženja i njihove aktivnosti;
– obuka osoblja invalidskih organizacija i udruženja;
– intenzivnija saradnja države, lokalne zajednice i invalidskih organizacija;
– pravni status i finansiranje invalidskih organizacija i udruženja;
– uloga organizacija/udruženja osoba sa invaliditetom u jačanju civilnog društva;
– informisanje i koordinacija rada;
– međunarodna saradnja;
– invalidske organizacije moraju se osloboditi predrasuda, biti aktivne i stvarati sliku u javnosti o osobama sa invaliditetom kao ravnopravnim građanima i aktivnim subjektima a ne pasivnim primaocima tuđe milostinje.
ODLIČNO NAPISANI ČLANAK. nAŽALOST,SVE SE SVODI NA SPISAK LEPIF ŽELJA.jA IMAM 96% OŠTEĆENOG SLUHA I OPASNOST OD NASTANKA INVALIDNOSTI, DIPLOMU pRAVNOG FAKULTETA U bEOGRADU,POLOŽEN PRAVOSUDNI ISPIT.POLOŽEN KURS ZA ENGLESKI JEZIK I RAČUNARE,I 16 GOD.RADNOG STAŽA. sVE SAM POSTIGLA SAMA BEZ IČIJE POMOĆI I PODRŠKE.oD 27.3.2008 NALAZIM SE NA EVIDENCIJI Nacionalne službe za zapošljavanje- filijala Obrenovac, koji ne priznaju da sam ja lice sa invaliditetom,već me šalju na prosenu “otežanih uslova zapošljivosti”. pOTREBNA MI JE POMOĆ I PODRŠKA U PRONALAŽENJU POSLA.
nE POSTOJE PRAVNE PRETPOSTAVKE ZA PRIZNAVANJE BENEFICIRANOG RADNOG STAŽA, SVE SE SVODI NA SPISAK LEPIH ŽELJA U DANAŠNJIM POLITIČKIM OKOLNOSTIMA.MADA JE ČLANAK OLIČNO NAPISAN.
sAMO KOME JA DA SE OBRATIM?