Prostor kao najvažniji elemenat u književnom delu osoba sa invaliditetom
Cilj autora čija su dela ovde posmatrana jeste da prepoznaju sebe, polazeći od toga da su suštinski drukčiji, “surovo drukčiji”1 od ostalih.
Oni se bore i sa svojom čežnjom da se pridruže “njima” i sa strahom od promene položaja na koji su navikli. Bilo bi to nalik napuštanju toplog gnezda u kome im nije udobno, ali koje je jedino sklonište što ga oni imaju. Šta će biti ako i to izgube? Nasuprot tome, nije li njihova spremnost da progovore o tome znak da su oni već učinili nešto da prošire sopstveni prostor i pređu granicu i da se približe “običnim ljudima” sa “obi- čnim problemima”?
Posmatrajući “običan svet” iz sedećeg položaja poput Kristija Brauna i Radovana Filipovića, ili “iza očnih jama u beskrajnoj noći”,2 kakav je slučaj sa starim pevačima, kao i iz dubine osećaja nakon dodirivanja nečije šake, kako to čini Helen Keler, i kroz šetnju njihovim stazama, kao što je to činio Siniša Tucić, oni su lagano postali svesni da njegovi problemi i nisu tako obični kako im se to činilo i postali su objektivni posmatrači svog okruženja i vremena. Ali najpre su morali da upoznaju sebe da bi mogli da vide druge. Bez ovoga Helen Keler, na primer, nikada ne bi uspela da se oslobodi ograničenja i da lako piše o svim svojim prijateljima: onima među ljudima, piscima i knjigama, kao i o onima među životinjama, drvećem i najraznovrsnijim stvarima i da izrazi svoje uverenje onoliko jednostavno koliko je to moguće: “Čini mi se”, kaže ona, “kao da u svima nama postoji neka sposobnost da shvatimo utiske i uzbuđenja koja je čovečanstvo doživelo od postanka sveta.
Svaki pojedinac, mislim, seća se u podsvesti zelenila polja. žuborenja vode…, pa ni nedostatak vida, ni gluvoća ne mogu mu uskratiti taj dar koji je nasledio od prošlih generacija. Ta je atavistička sposobnost, neka vrsta šestog čula – čulo duše koje u isto vreme vidi, čuje i oseća.”3 Bez ovoga možda sledeći stihovi ne bi bili napisani:
Ne mogu da napišem pesmu.
Napinjem se, pritiskam pod.
Smrt mi ne ide u misli,
večna pitanja me uopšte
ne zanimaju.
Trpim pritisak čitave okoline
Svom mozgu od danas dajem zadatak
da svaki dan po pola sata
razmišlja o teškoćama…4
Ovaj rad je samo pokušaj i svojevrsni uvod u jedno egzaktno i ozbiljnije istraživanje, za koje je potrebno mnogo više vremena i više primera, uz učešće stručnjaka iz drugih oblasti ljudskoga znanja, kao i onih koji proučavaju književnost. Poznato je neslaganje u istoriji književnosti o tome da li je uticaj životnih okolnosti na književni rad jednog pisca relevantan ili nije. Neki od zaključaka ovoga rada možda će doprineti boljem razumevanju ovog problema. Njegova aktuelnost relativna je, s obzirom na to da je nastao 1999. i da je u međuvremenu Siniša Tucić u pesmama napustio svoje telo i zašao u sferu virtuelnog, i da je intenzivna okrenutost vizuelnim medijima u prethodnom periodu mogla uticati na odnos percepcije prostora i prostorne odnose u književnom stvaralaš tvu autora koji sada stvaraju.
Milica Mima Ruzicic
SPACE AS THE MAIN ELEMENT IN LITERARY WORK OF
PEOPLE WITH DISABILITY
Summary
People, whose literary work we are studying here, are totally devoted to their body. Body here replaces all internal space for which they know. Their room, or rarely the house in which they live, turns out to be a real exterior, often the only physical touch with the outside world. Our intention was to discover a role of the concrete walls among which they are closed because of their physical disability as well as the role of eternal darkness in the heroic poems sung by blind old bards and in the story of blind and deaf Helen Keller. These people strongly believe that they are ‘cruelly different’ from other people with ordinary problems. They struggle both with their long to join to them and with the fear of changing the position they are used to it. It would be like leaving the warm nestle in which they do not feel comfortable, but which is the only shelter which they have. Looking on the other people from their setting position or from ‘behind the eye-holes in the endless night’ as it was the case with old bards as well as from the deepness of sensations after touching someone’s hand, or may- be through the walking along their paths trying to catch their thoughts and feelings and help, they slowly became aware that these problems are not so ordinary as it seemed. But, they had to meet themselves first to be able to see others.
Key words: Space, literary work, body, room, eye sight.
LITERATURA:
1. Christy Brown, Down All the Days, London, 1997.
2. Christy Brown, My Left Foot, London, 1997.
3. Mirča Eliade, Sveto i profano, Novi Sad, 1986.
4. Glasovi neba, Beograd, 1996.
5. Homer, Odiseja, Beograd, 1974.
6. Helen Keler, Moj život, Beograd, 1957.
7. Geoffrey N. W. Locke, Serbian Epic Ballads (antologija), Beograd, 1997.
8. Jurij Lotman, Struktura umetničkog teksta, Beograd, s.a.
9. Desanka Maksimović, Sabrane pesme (knjiga IV), Beograd, 1990.
10. Miroslav Mandić, Ruža lutanja (knjiga VII), Novi Sad, 1999.
11. Vladan Nedić, Vukovi pevači, Beograd, 1990.
13. Siniša Tucić, Betonska koma, Beograd, 1996.
- Ovo je jedna od najfrekventnijih reči u knjigama Kristija Brauna. [↩]
- Vladan Nedić, Vukovi pevači, Rad, Beograd, 1990, 53. [↩]
- Helen Keler, isto, 100. [↩]
- Siniša Tucić, “Zadatak mozgu”, isto, 8. [↩]
E bas hocu knjigu moje kolegice “Prostor kao najvazniji elemenat u knjizevnom delu osoba sa invaliditetom
Hvala!
Mozete li ovu knjigu postaviti za download?
Za sada to nije u planu.
Nakon odlaska u sveru virtuelnog (kako je to napisala Milica Mima Ruzicic), u mojoj poslednjoj knjizi pesama NOVE DOMOVINE, moguce da cu se ponovo vratiti telu. Mozda je poetiziranje virtuelnog sveta samo beg od tela, beg od problema koji nije razresen.