Reagovanja na zabranu knjige
Stoga je pretjerano i u najmanju ruku čudno tvrđenje da Kingova priča ima vrijednost globalne metafore ili pak implicitne kritike društva, u kome je on “tipičan predstavnik vremena”, koji ništa manje nego “predstavlja ovo groznič avo, laissez-faire doba” (P. Zorić u “Savremeniku”). Tako je i s jezikom. On, znalački sveden na funkciju (u kojoj argo i psovke, kao i uvijek, zamjenjuju nedostatni smisao za izričaj) zaista otkriva svu bijedu ispovijedanog te poantira i njegov socio-psihološki status. No, ovaj se postupak iscrpljuje dvjema ili trima formulama ne karakternog govora, već literarne transpozicije tog govora i već u početku – umjesto jednoličnosti i praznine koju želi sugerirati – otkriva samo pomanjkanje literarnog umijeća. Sreća je, zaista, što za usporedbu postoji roman sličnog žanra – Mihajlovićev “Kad su cvetale tikve” – koji i na planu sadržaja i jezika i značenja pokazuje naznake za ono što bi trebalo biti autentičan društveni roman, pisan živim i sugestivnim jezikom.
Ipak, slučaj se nastavlja. Dok klubovi bruje o “Kralju”, dok etičari vagaju njegovu moralnost a filmski redatelji užurbano pripremaju ekranizaciju – ima i onih kojima je sve to naprosto smiješno. Oni će radije misliti o dobu i ljudima koji ovakve vatrice svjesno raspiruju i kroz njih iskazuju sopstveni weltbild. I naravno, o razlozima …
Telegram, 10. novembar 1972. Božidar Zečević ZABRANJEN ROMAN “CRVENI KRALJ” Protiv autora Ivana Ivanovića, profesora književnosti iz Kuršumlije, pokrenut krivični postupak Prokuplje, 26. novembra Na zahtev Okružnog javnog tužilaštva u Pančevu zabranjen je roman “Crveni kralj”, autora Ivana Ivanovića, profesora književnosti gimnazije u Kuršumliji. Ovaj bučno najavljeni roman štampan u Pančevu, u privatnoj režiji, povuč en je iz prodaje i zaplenjen, o čemu je već bilo reči u našoj javnosti.
Protiv autora, Ivana Ivanovića, Okružno javno tužilaštvo u Prokuplju, nadležno zbog njegovog mesta stanovanja, pokrenulo je krivični postupak.
– Autor je sadržajem romana izvršio i krivično delo povrede ugleda države, kažnjivo po članu 174. Krivičnog zakona, – kaže Miodrag Bojović, – okružni javni tužilac u Prokuplju. Osim toga, roman je pun amoralnih tekstova, koji negativno utiču na vaspitanje omladine.
U Kuršumliji smo doznali da je autor, Ivan Ivanović, suspendovan s dužnosti profesora tamošnje gimnazije.
Politika, 27. novembar 1972. god. V. D.
KVARI LI “CRVENI KRALJ” OMLADINU? Ljetošnji bestseler na optuženičkoj klupi zbog nemorala, pornografije i vulgarnosti Roman provincijskog profesora Ivana Ivanovića “Crveni kralj”, što ga je ljetos u beogradsku književnu orbitu ubacio “nezavisni izdavač” Slobodan Mašić, bit će ovih dana pred Okružnim sudom u Pančevu predmet nesvakidašnje arbitraže. Sudsko vijeće i poznati beogradski profesor etike dr Vuko Pavićević pokušat će, naime, pred ovom institucijom ustanoviti: da li je Ivanovićeva knjiga nemoralna i da li može imati negativan utjecaj na građane, a posebno na omladinu, kako je konstatirano u ranije izdatom rješenju o privremenoj zabrani.
Jednodušni hvalospjevi “Crveni kralj” se pojavio u Beogradu krajem kolovoza i tokom sezone roman profesora iz Kuršumlije, u kojem se na surov i drastičan način projektira ispovijest jednog nekrunisanog nogometnog kralja – Zorana Jugovića, suvremeno je vladao na top-listama književnih best-selera. Podijeljena i međusobno antagonistička beogradska književna kritika odavno nekoj knjizi nije priredila tako jednodušnu dobrodošlicu.
U dijeljenju komplimenata ovoj prozi neki su čak bili i prekardašili, poput filmadžija i kazališnih ljudi (iz “Dunav-filma” i “Ateljea 212”) koji su požurili da osiguraju sebi ekskluzivno pravo na ekranizaciju i dramatiziranje ove nesvakidašnje nogometne priče o jednom centarforu.
I tek što je nakon takvog publiciteta na ime Ivana Ivanovića pao prvi sloj zaborava ili, preciznije, pošto je nastupila prva faza otrežnjenja “Crveni kralj” se, neočekivano, ponovno našao u fokusu javnog mnijenja, ali ovoga put zbog tužiočeva zanimanja za nj.
Suđenje “Kralju” i autoru Pančevački okružni javni tužilac, nadležan u ovom slučaju pošto je knjiga tamo odštampana, izdao je nedavno rješenje o privremenoj zabrani “Crvenog kralja”. Tužiocu su zapale za oči dvije stvari: stekao je utisak da je jezik Ivanovićevog junaka pornografski i vulgaran, te da, pored toga, o Jugoslaviji “govori s ironijom”. U cjelini uzev, tužilac je zauzeo stav da pisac i njegov junak imaju istovjetno mišljenje, pa je na osnovu toga izvukao zaključak da Ivan Ivanović, kroz moralna shvaćanja svoga junaka, “na najodvratniji i najnegativniji način” veliča nemoral kao vrlinu.
Iako rasplet cijelog spora tek predstoji, Ivanović je u Prokuplju od Okruž nog javnog tužioca optužen za povredu ugleda SFRJ i njenih organa i predstavnika, a u gimnaziji u Kuršumliji, gde je radio kao profesor, suspendiran s dužnosti i predložen za isključenje iz radne organizacije.
Paradoksi Paradoks u ovom slučaju predstavlja okolnost da je Ivanovićev roman od dva društvena organa u istoj republici, i u dva susjedna grada, naišao na ocjene koje potpuno isključuju jedna drugu. U Beogradu, odmah nakon objavljivanja, Republički sekretarijat za kulturu oslobodio ga je poreza na šund, čime se “Crveni kralj” uvrstio u red književnih dela. Okružno javno tužilaštvo u Pančevu optužuje sada istu knjigu, pored povreda ugleda SFRJ, upravo za nemoral, pornografiju i vulgarnost, dakle za nešto čemu je zajednička etiketa šund. Različ itost tretmana je očigledna.
Novo polje nesporazuma otvara u cijeloj stvari i ovih dana izdato saopćenje uprave Udruženja književnika Srbije, u kojem se “Izražava zabrinutost povodom zabrane knjige”, te istražnog postupka i suspenzije koji su pokrenuti, na osnovu pomenute zabrane. “Poistovjećivanje riječi i misli glavnog junaka knjige sa stavom autora predstavlja suštinski nesporazum u tumačenju i vrednovanju književnih dela”, konstatira se potom, a iza toga slijedi upozorenje da “primjenjivanje takvog metoda predstavlja permanentnu opasnost za razvoj literature”.
Vjesnik, 15. decembar 1972. S. D.