Potreba donošenja Zakona o rehabilitaciji političkih osuđenika i kažnjenika
Posebnu grupu činila bi lica koja su u prethodnom periodu kažnjena po osnovu pojedinačnih slučajeva političkih procesa. Ovo nisu masovniji slučajevi, pa ih zakonodavac ne može svrstavati u neku od kategorija kao što je to napred naznačeno. To su svakako svi vidovi osude za verbalne delikte ili drugi “montirani ili namešteni procesi”.
U ovakvim slučajevima, zakon bi morao da predvidi posebnu proceduru u kojoj bi se ova lica mogla obraćati nekom organu ili telu da bi dokazala svoju nevinost i politički prizvuk donete presude. Po našem mišljenju, najbolje bi bilo da se predvidi procedura podnošenja pojedinač nih zahteva za rehabilitaciju. Ova procedura bi bila regulisana zakonom i podrazumevala bi postojanje posebne komisije, kako je to napred naznačeno. Zahtevi bi se podnosili u određenom vremenskom periodu, a potom bi komisija, takođe u ograničenom vremenskom periodu, morala da razreši ove slučajeve. Vremensko ograničenje za podnošenje zahteva i rešavanje zahteva treba da ima i simbolično značenje. Osim ažurnosti u radu, značaj bi bio i u definitivnom razgraničenju sa nečim što je iza nas i sa nečim što se više nikada ne sme ponoviti. Zbog toga bi vremenski period od, na primer, godinu dana za podnošenje, i tri godine za rešavanje svih slučajeva, bio sasvim dovoljan za potpuno distanciranje od ideoloških procesa, od neprimerenih i montiranih sudskih presuda i političkih suđenja.
Takođe bi trebalo utvrditi obavezu da Savezno ministarstvo pravde, kao nadležni organ za poslove iz ove oblasti, javno objavljuje u službenom glasilu spisak rehabilitovanih lica. Ovo objavljivanje imalo bi višestruki značaj. Ono bi podrazumevalo i satisfakciju za osuđena lica koja su rehabilitovana, ali i upoznavanje javnosti sa činjenicom da je određ eno lice, ili određena grupa lica rehabilitovana.
Po našem uverenju, kao što je naznačeno, ovakav zakon imao bi izuzetan značaj. On bi definitivno značio razgraničenje sa istorijskim razdobljem koje je iza nas. Zakon bi svakako otklonio pojedinačne nepravde, ali i uverio javnost da se pravda može dočekati, uprkos opštepoznatoj izreci “pravda je spora ali dostižna”. Ovaj zakon bio bi i lučonoša za buduće generacije – da se, ni u kom slučaju, ne povinuju određenim politič kim pritiscima prilikom donošenja sudskih odluka, da se za izneto mišljenje ili stav ne može niko kazniti, kao i da će svako ko učini nepravdu ili prema kome se nepravda učini biti javno označen.
Nebojša Šarkić NEED TO PASS A LAW ON REHABILITATION Summary The issue of rehabilitation of politically convicted persons is certainly of significant importance for the Serbian legal history. The fact that the persons were convicted praeter lege or based on improper or uncivilized legislation must be at the first place determined and then corrected. Most of the countries in our surrounding surmounted this historical shame. Our legal system must overcome this inevitability. According to our opinion, the process must be conducted in two synchronized directions. The basic rehabilitation must be determined by law and should refer to all cases of convicted persons praeter lege.
Rehabilitation would be declarative and would cover an indefinite number of persons. The other form of political rehabilitation would entail the individual procedures and a special procedure prescribed by law for this purpose. After the passing of a law, persons who believe that were trialled for political reasons may file a complaint to the court in determined time limit. A procedure would be specific and would refer to limited number of criminal offences. Although, the most disputable issue in regard to political rehabilitation would be the exercise of right to damages and restitution of property, which is confiscated in most number of cases. There is no proper rehabilitation without the achievement of moral satisfaction but also right to damages. The current economical environment definitely does not favour to these solutions. It is certain that the Law on rehabilitation of politically convicted persons must be adopted as soon as possible. The solutions proposed in this article represent a modest contribution in overcoming this situation.
Key words: political rehabilitation, moral satisfaction, right to damages, Law on rehabilitation of politically convicted persons.