Osuda komunističkog režima, uslov rehabilitacije žrtava komunističkog terora
Nasuprot Hitlerovom nacističkom režimu u Nemačkoj i Musolinijevom fašističkom u Italiji, Staljinov sovjetski režim se nije uopšte trudio da stvori makar privid boljeg života ljudi i naroda koji su živeli u “sovjetskom raju”. Da podsetim samo na glad koja je u Sovjetskom Savezu harala decenijama. O njoj se nije mnogo pisalo, ali se nije skrivalo da sovjetski ljudi u Rusiji gladuju. Glad je počela da hara još u godinama građanskog rata, a nastavila je i posle konačne pobede Oktobarske revolucije.
Glad je u toj zemlji bila masovna pojava i trajala je sve do posle Drugog svetskog rata. U Evropi i svetu se malo znalo o njenim pravim razmerama, ali se ipak raspolagalo informacijama o njoj, a što je nagnalo neke filantrope da pokrenu akciju pružanja pomoći narodu koji je bukvalno umirao od gladi. Emil Ludvig (u knjizi Vođi Evrope, prevod Zlatko Gorjan, Beograd, 1935, s. 37) navodi reči Fritjofa Nanzena da se u Rusiji “20 do 30 miliona ljudi nalazi u opasnosti da pomre od gladi”, kao i da u toj zemlji “mesečno umiru hiljade ljudi od gladi” (isto, s. 33).
Međutim, ni Nanzen, a ni zapadni svet nisu u to vreme imali predstavu o pravim uzrocima ove pojave, mada su mogli naslućivati da je glad bila direktna posledica nasilne kolektivizacije. Naime, glavni i jedini krivac što je narod masovno umirao od gladi bio je boljševički režim, to jest politika SKP(b), odnosno Staljina. O tome je tek mnogo kasnije, pošto je Drugi svetski rat već odavno bio završen, svet saznao pravu istinu.
Danas se zna da su se Staljin i sovjetska vlast, da bi slomili seljački otpor kolektivizaciji, služili sredstvima koja normalan ljudski um ne može ni da zamisli. Na primer, u 1932. godini, u kojoj je žetva ionako bila slaba, država je zabranila isporuku žita seljacima. Kao posledica toga, računa se da je u godinama 1932. i 1933. najmanje 5 miliona seljaka umrlo “od vještački izazvane gladi” (Stephen F. Cohen, Buharin i Boljševička revolucija, Rijeka, 1980, s. 322). “Izvještaji očevidaca govore o napuštenim selima, (…) hordama od gladi izbezumljenih seljaka, o slučajevima ljudožderstva i nepokopanim leševima muškaraca, žena i djece, o opustošenoj zemlji i poraženom seljaštvu” (isto, s. 322). Sama ta činjenica je dovoljna da se na osnovu nje boljševički režim izjednači s drugim zločinačkim režimima.
U komunističkoj Jugoslaviji se posle završetka Drugog svetskog rata događalo nešto slično ovome, samo možda u nešto blažoj varijanti.
Ma koliko pristalice bivšeg komunističkog režima kod nas danas pokušavale da to ospore, opštepoznato je da su se sovjetizacija, a specijalno kolektivizacija sela, sprovodile na upadljivo sličan način, to jest držanjem naroda namerno u krajnjoj bedi. Da podsetim na Brozovo nadmeno odbijanje da prihvati takozvani Maršalov plan, pod izgovorom da se time hoće da se zemlje i narodi Evrope koji su bili pod okupacijom Hitlerove Nemačke dovedu u ropski odnos prema najmoćnijoj državi kapitalističkog sveta, Sjedinjenim Američkim Državama. Nema sumnje da su Broz i jugoslovenski komunisti odbili ovu pomoć da bi bedu i siromaš tvo koristili kao sredstvo za ostvarenje ciljeva komunističke politike – pored toga što su odbijanjem pomoći na osnovu Maršalovog plana istovremeno izvršavali i direktive Moskve. I dok su se zapadnoevropske države i narodi, zahvaljujući upravo Maršalovom planu, već posle dvetri godine ekonomski oporavili u toj meri da su počeli da žive normalnim životom, u Jugoslaviji su se hrana, odeća i druge najelementarnije potrepštine mogle dobiti samo na “tačkice” ili ih uopšte nije bilo, a narod je živeo u bedi i bio gladan i željan svega. Jedini izuzetak je bila partijska vrhuška, to jest komunistička elita, koja je živela raskošnim životom superbogataša najrazvijenijih zemalja kapitalističkog sveta. To namerno držanje naroda u bedi bilo je u funkciji sovjetizacije zemlje, kao što je Staljinu glad služila u procesu kolektivizacije sela.
U stvari, i u pogledu kolektivizacije sela KPJ se služila svim sredstvima koja joj je državna vlast omogućavala. To je bilo vreme surovog i divljačkog atakovanja na nezavisnost seljaka, koji su dotle živeli uglavnom u individualnim porodičnim gazdinstvima na sitnim seljačkim posedima.
Kolektivizacija koja se vršila neodoljivo je podsećala na onu iz tridesetih godina u Sovjetskom Savezu. Robijašnice su se punile seljacima, koji nisu mogli da ispune zahteve vlasti i predaju državi one količ ine poljoprivrednih proizvoda koje je ona od njih zahtevala. To se, u stvari, radilo svesno i planski, jer je to bio i način pritiska na seljake da sa svom svojom nepokretnom i pokretnom imovinom stupaju u seljačke radne zadruge – koje su predstavljale jugoslovensku verziju sovjetskih kolhoza. Seljaka, ako bi odbio da stupi u seljačku radnu zadrugu, ne samo da je čekala robija, nego i da mu, dok robija, žena i deca gladuju. U ovim “revolucionarnim” merama Brozove vlasti komunistički režim se razotkrivao kao zločinački, podudaran s boljševičkim režimom u Sovjetskom Savezu. I ko zna šta bi se s narodom u Jugoslaviji na kraju zbilo da posle Rezolucije Informbiroa nije pristigla pomoć u hrani i drugoj robi iz zapadnih zemalja, a specijalno iz Amerike, ali i da se nije dozvolilo seljacima da mogu slobodno i bez posledica da ponovo zasnuju svoja individualna seoska gazdinstva. I danas se sećam vreća brašna koje su stizale iz SAD i na kojima je pisalo: “The gift of the people of the United States of America to the people of Yugoslavia” (“Poklon naroda Sjedinjenih Američkih Država narodu Jugoslavije”). To je bio kraj ambicijama jugoslovenskih komunista da sovjetizuju zemlju, ali, nažalost, ne i odustajanje od svoje namere da od nje stvore komunističku. U Jugoslaviji je, i pored izvesnog popuštanja, i dalje na vlasti bio Brozov komunistič ki režim, koji je zadržao svoj zločinački karakter. On je produž io da živi i posle smrti Josipa Broza, pa i posle raspada zajedničke jugoslovenske države, pod Slobodanom Miloševićem i Mirom Marković.
Međutim, kad se danas zahteva rehabilitacija žrtava komunističkog terora, imaju se na umu poglavito žrtve iz prvih godina komunističke vlasti, to jest oni koji su stradali u razdoblju od ulaska partizana u Srbiju 1944. pa sve dok nisu prestali da postoje koncentracioni logori za “informbiroovce” na Golom otoku, u Bileći i drugi.
Za raspravljanje pitanja rehabilitacije nevino osuđenih (mada je daleko veći broj žrtava komunističkog terora među onima koji nikada nisu ni izvođeni pred partizanske sudove i sudije) od suštinske je važnosti utvrditi upravo taj zločinački karakter samog režima. Jer u normalnim državama se sudske rehabilitacije vrše da bi se ispravile nenamerne pogreške i zablude suda i sudija do kojih je došlo iz bilo kog razloga.
Međutim, u zločinačkim režimima kao što su bili Brozov u komunističkoj Jugoslaviji, Hitlerov u nacističkoj Nemačkoj ili Staljinov u Sovjetskom Savezu, najvažnije je bilo da jedno lice bude osuđeno, štaviše to je bilo jedino važno. Krivica se konstruisala odnosno izmišljala, s glavnim ciljem, a često i jedinim, da bi se opravdalo vršenje zločina od strane režima. Nemilosrdnost i surovost vlasti prilikom izvršenja kazne predstavljale su dodatnu meru uz sudsku presudu, da bi osuđenicima bilo što teže. I upravo su ti užasni zatvorski uslovi iz prvih godina partizanske vlasti imali kao posledicu da su zatvorenici, a naročito oni koji su bili u godinama ili bolesni, masovno umirali po robijašnicama. Dovoljno je da ovde podsetim na imena Stevana Moljevića, advokata Dragić a Joksimovića i “socijaliste” Aleksandra-Ace Pavlovića, koji su pod neljudskim uslovima umrli u Brozovim kazamatima. Ali posledice optužbe i kazne nisu osećali samo oni koji su bili optuženi i osuđeni, već i njihove porodice, a u ne retkim slučajevima i njihova okolina. To je bio čest slučaj kažnjavanja onih koji su u tim prvim posleratnim godinama optuživani da su jatakovali takozvanim “odmetnicima” i “banditima”. A takođ e da pomenem i to da su muževe i žene “ibeovaca” partijske organizacije, pa i sama Služba državne bezbednosti, primoravali na razvod.