Istinski dosije minulosti
Autor: Nikola Šuica
Očigledan rezultat, obznanjen i u poglavljima knjige su uočavanje znakova starih fotografskih snimaka. Na tom kursu tumačenja imamo i novije fotografske primere, pogotovo one koji jasno sadrže snimljene odlomke nečijeg detinjstva, ili uvide u materijalna pustošenja ostatka prošlosti. Zato pisac i izdvaja Benjaminovu petu tezu iz spisa, ponirući u strukturu istinske slike istorije. Ovakav pristup je i vrednostan primer izobličene egzistencije pravnog, institucionalnog i uopš te, kako god proizašlo represivnog poretka. U njoj se činjenica pretnje da nestane i to ne sama prošlost koja nam je, svakome, kao odlomak života neuhvatljiva, već što Kadava naglašava citatom “nepovratna slika prošlosti”, znači istinska slika koja je uvek u stanju promicanja.
Pravac bi za istoriju mišljenja o vizuelnim pojavama mogao da se ispiš e kao putanja u protoku vremena, preko tumačenja i pristupa Kanta do Marksa, Bodlera, Ničea, naravno Frojda i od njega proistekle metafore nesvesnog.
Komora ljudske svesti i komora fotografskog aparata stoje u očevidnoj sprezi koja je, kako je Niče pisao, prebiva u srcu čoveka u “ravnoduš ju njegovog neznanja, u nemilostivom, pohlepnom, nezasitim i smrtonosnom”.
Na osnovu svojih istraživanja to je uviđao i Valter Benjamin, a dekonstrukcijska matrica novih čitanja ponela je i Eduarda Kadavu ka razjašnjavanju mehanizama istorije fotografisane ili ispuštene u političkoj prevlasti ideologija. Knjiga je opit nadgradnje proisticanja iz sna i pamćenja i izmičuće putanje koja je u svetlu Bergsona i i dijalektičkog materijalizma umela da reartikuliše smene realnog, dakle pragmatički materijalnog i izmičućeg, znači da istakne duševno i doživljeno proisteklo iz vizuelnih senzacija.
‘Ne treba zaboraviti’ ili ‘ne treba zaboravljati’ ukazuje se kao pročišćen epigram. Benjamin je istražujući tokove XIX veka u pariskoj Nacionalnoj biblioteci bio prepušten informacijama i silini prošlosti, u raznolikim pisanjima, prikupljanjima i katalogizovanju materijalne evidencije pisanja iz prošlosti. To je, uostalom i dovelo do osnova za rezultate tehnološ kih umnožavanja od Nadara do Limijera i ogleda ‘Umetničko delo u doba tehničke reprodukcije’. Pored reprodukovanja kao tehnološkog svojstva koje od tada, u istoriji likovne umetnosti i vizuelnoj kulturi fotografije i filma vodi do Endija Vorhola i savremene marketinške javne slike, previđa se Benjaminov ogromni rad mikronski zgusnut u iskustveno poniranje i slutnju mesijanizma. Bila je to platforma dinamike vezane za zaustavljeni trenutak, za ispis svetlošću, pa i za fotografiju, posao koji je Benjamin radio s Erihom Heselom, prevodeći na svoj maternji nemački jezik kompletno Prustovo delo ‘Traganje za iščezlim vremenom’. Deonice kolosalnog Prustovog pisanja su jedinstvena sila objedinjenih mnemotehničkih znakova emocija i trajanja kojima je s pažljivim tumačenjem pristupao Žil Delez. Fotografiju koja je dokaz fizičnosti iskustva u istoriji, pisac Reči svetlosti izdvaja prema Prustu – pripovedač u, izjednačenim s vesnikom uspavljivanja.
Saznajna granica između stanja uspavanosti i procesa buđenja kao preduslova će, po Benjaminu stvoriti iskustvo gledanja i otud tekstualnog i memorijskog proizvođenja kaleidoskopa slika.
Jezička analiza Benjaminovih refleksija, kroz ovu studiju otvara pitanje snage odnosa između sprege pisanja i zamišljanja, između izmičuće verodostojnosti medijuma fotografije i evidencije arhivskih, etnografskih i istoriografskih rezultata. Na osnovu procedura koje je Benjamin, intuitivni i senzibilni istraživač evropske prošlosti i naravi psiholoških i društvenih granica sprovodio, otpočinje i za nas iskidano, fragmentarno i slojevito otvaranje procesa kolektivnog istorijskog pamćenja. Fotografija, rezultat “tehnologije ispisane svetlošću” jasna je transpozicija reči i jezika. Ona je i restauratorski dokaz posmatranja i posmatranog, a time i dosije političkih i ideoloških zamki prema slobodi, i u svojoj poslednjoj instanci, borbi za opstanak refleksivne individualnosti.