Istinski dosije minulosti
Autor: Nikola Šuica
‘Izobličena egzistencija’ i to u okvirima ideje napretka modernog življenja izbijala je i iz fantazmatskih domašaja proze Franca Kafke. Posežući baš za Kafkinim pripovestima, Valter Benjamin je i njegov doživljajni preplet između intelekta i emocija uviđao u snazi vidljivih odraza medijuma fotografije. Otud je autentičnost foto snimka najdirektnije sredstvo za prenos date realnosti. A uvidom u postavke izobličene egzistencije, stiglo se do svojstava, koja ne vladaju samo Kafkinim pisanjem, već i vizuelnim poretkom sveta. Posmatranje takvih rezulata, uostalom uobičajeno je u svetlu tehnoloških i medijskih inovacija Modernizma.
Poznato je, pre svega za sve koji su prepušteni smisaonom povezivanju činjenica koje čine modernu kulturu, da su ta inovacija i njen resentiman obznanjeni upravo od strane Benjamina u njegovom najučestalije citiranom ogledu: ‘Umetničko delo u doba svoje tehničke reprodukcije’.
Prateći dakle, paralelno, svet ideoloških izobličenja i zamora koji donose tehološki klišei, stiže se, uključ ujući jednako poetičke postavke i Kafke i Benjaminovog poniranja u njihova moguća unutarnja približavanja.
Predstave slikovitog pisanja iz modernističke, pa i naše svesti, snabdevene su tajnovitim naznakama podsvesti prema samom stanju stvari; kao njihov princip i metafora fotografske tehnike ukazuje se razvijanje negativa.
Zato je ključ fotografskog rada ustrojstvo kojim mehanizmi preuzimaju vođstvo u odlikama kolektivnog okruž enja, kao i pojedinačnog postojanja: svojevrsna Camera obscura ideologije sadrži i Frojdov, i još dalje iz prošlosti, Hegelov pojam negativa.
Snage slika koje je putem uvida Benjamin ispisao u fragmentima svog poslednjeg teksta Istorijsko filozofske teze postavio je u studiji Eduardo Kadava, s Univerziteta u Prinstonu, naglaš avajući potrebu za poniranjem u predstave nejasnog i maglovitog iz samih početaka medijuma fotografije.
Precizan uput bio mu je Benjaminov ogled, na koji se u svojoj knjizi temeljno poziva: ‘Mala istorija fotografije’, gde je propitivanje materijalnosti i preduslov snimljenog i identifikovanovog sveta. Koncept koji fotografija, kao vizuelni medijum jezika upadljivo postavlja, rezultovala je u Benjaminovom grozničavom rasvetljavanju ili bojenju individualnog iskustva. Njegov ogled mora da je nastao i iz rezignacije poretkom ustrojstva sveta modernosti, i prepoznatih camera obscura ideologija i komunizma i tada jasno fašizma. Svoje lapidarne upute, pomenute Teze i pisao je pretposlednje godine života, 1939, kada je talas represija i požar rata već zahvatio Evropu.
Po tome se fotografisanje istorije kao evidencija “pisanja svetlošću zavisnom od tame” odvija ka aktuelizovanju mistične obznane spasenja, to jest, mesijanizma koji se u psihološkom vidu izjednačuje s buđenjem. Ma koliko ekonomski i materijalistički uslovi logično pretežu u Benjaminovom ranijem pisanju, uočljivo gomilanje i podela razvijene civilizacije po njemu oscilira na doživljajnoj granici, što i naglašava rečenicom: “Poput fotografije, XIX vek je istovremeno prostor vremena i san vremena.” Intuicija mističkog doziva, mesijanizam ima potisnutu “dijalektičku optiku” kojom Benjamin razotkriva temelje iskustva evropske humanistike u tokovima XIX veka i fotografskoj evidenciji realnosti. Ti počeci su i paradoks istorijskog trenutka jer Benjaminu je u zrelim dvadesetim godinama XX veka savremena kulminacija svojevrsne revolucije na svim stvaralač kim poljima od strane nadrealistič kog pokreta.
Mesijanstvo, hebrejska postavka dolaska Jehove, ili, u hrišćanstvu spasitelja, prerasta u intuiciju željenog izbavljenja. Metaforično, zamajac u materijalnoj preraspodeli evropskog, tehnološki naprednog društva u završnici XIX veka, kada je i fotografija postala sveopšti medijum, prepušten je prepoznavanjima tokova istorije rušenja, raspadanja, nestajanju aure predmeta i postupaka pred novim zakonima modernizma. Vidljiva slika istorije postaje arhiv ili dosije prepuštanja džinovskoj reorganizaciji društvenog iskustva i samog individualnog postojanja.
Zato je izobličena egzistencija, imajući u svesti Benjaminovo unošenje u istoriju medijuma, neizbežni rezultat kad god posmatramo fotografske odraze realnosti, pa sastojali se oni u svojim likovnim primerima i od najapstraktnijih elemenata. U Benjaminovo i nadrealističko vreme bio bi to fotografski inventar tehnika. S modernizmom su stigli opiti izneveravanja ili drukčijeg pristupa viđenju: fotogrami, brze ekspozicije, krupni planovi i slična fotografska sredstva, koja posmatrače prepušta saznajnom i iskustvenom području izmenjenog i, moguće, podsvesnog jezika. Ali posredne reči svetlosti što je i citat naslov Kadavine knjige, su i metafora Benjaminovog shvatanja vizuelnosti čineći zamah snimljenih događaja, trenutak pre ili trenutak posle, u zamrznutoj mikrosekundi tamne komore foto aparata.