Zašto sam protiv, ovako predložene, lustracije sudija
Autor: Nebojša Šarkić
Predloženim načinom primene lustracije bitno se narušava i princip nezavisnosti sudstva. U pravnoj teoriji postoje mnogobrojni razlozi koji utiču na nezavisnost sudstva, ali jedan od primarnih je, svakako, stalnost sudijskog poziva. Ta stalnost može se narušiti u samo, veoma precizno, Ustavom i zakonom predviđenim slučajevima. Svako proširivanje razloga za razrešenje narušava stalnost mandata a, samim tim, i proklamovanu nezavisnost sudstva.
Pristalice lustracije naglašavaju da ona ne predstavlja krivičnu odgovornost. Ipak, sudijska odgovornost mora biti objektivizirana, te mora predstavljati: krivično delo, kršenje pravila sudskog postupka ili profesionalnih i etičkih kodeksa. Nema razrešenja sudije bez objektivne odgovornosti, te se ne može govoriti o apstraktnom kršenju ljudskih prava od strane sudije. Samo kompetentni i kvalifikovani sastav (Opšta sednica Vrhovnog suda ili Visoki sudijski savet) može utvrđivati ove povrede i predlagati eventualno razrešenje.
Predloženi vid lustracije se, ipak, mora gledati u kontekstu delovanja izvršne vlasti na ovom planu u prethodnom periodu. Podsetimo se da je, 2001. godine, u predlogu novog Zakona o sudijama bila predviđena ,,opšta reizbornost‘‘. Srećom, taj predlog nije prošao. Drugi udar izvršne vlasti bio je spisak od oko 180 sudija redovnih sudova i oko 70 sudija za prekršaje koje je trebalo razrešiti. Treba reći da je, sa tog spiska, razrešeno samo troje sudija. Dvadeset četiri razrešene sudije za prekršaje dobile su upravni spor, te je odluke Ministarstva pravde o njihovom razrešenju poništio Vrhovni sud Srbije.
Predložena lustracija neminovno vodi ka novom ,,zastrašivanju‘‘ sudija. Najgore što može da nam se desi, to je da dobijemo uplašeno sudstvo. Sudija koji se plaši za svoju egzistenciju ne čita propise, ne koristi pravnu literaturu, niti konsultuje sudsku praksu. On osluškuje volju izvršne vlasti. Najgora je autokontrola uplašenih sudija. Oni će, u svim težim predmetima, iščekivati ,,rasplet političkih događaja‘‘ i pasivno se odnositi prema njima.
Bilo bi pogrešno zaključiti da sam protiv promena u pravosuđu.
Smatram neminovnim one promene koje bi bile logički osmišljene i koordinisane. Pre svega, treba izvršiti izmene procesnih zakona i afirmisati efikasniji postupak. U oblasti materijalnog prava treba izvršiti usaglaš avanje sa evropskim i svetskim standardima. Značajni su i poboljšanje materijalnog položaja sudija, kao i bolja opremljenost sudova. Reforme bi podrazumevale permanentnu edukaciju sudova i zaoštravanje odgovornosti sudija i svih zaposlenih u pravosuđu.
Lustracija, po mom mišljenju, ne spada u deo predloženih reformi, jer je nedovoljna i ograničena. Prema nespornim analizama, broj lica na koje bi se odnosila predložena lustracija (učešće u ,,izbornim krađama‘‘, ,,montirani procesi‘‘ i sl.), ne bi prešao 30–50 sudija. To predstavlja jedva 2 odsto ukupnog broja sudija, te se čini da je zaista nerazumno da se napred naznačeni principi krše zbog tako malog broja sudija.
Ovo tim pre jer prema sada važećim propisima postoje dovoljno efikasni mehanizmi da se sve sudije koje su radile nezakonito, i koje su se ogrešile o važeće propise u prethodnom periodu, razreše.
Pristalica sam poštovanja zakonske procedure i, kada su sudije u pitanju, utvrđivanja individualne odgovornosti za precizno utvrđenu povredu zakona.
Posebno sam zabrinut što se za lustraciju sudija predlaže poseban zakon. Praksa je pokazala da ni jedna druga oblast društvenog života (policija, univerzitet, mediji i sl.) nije ozbiljnije bila pod lupom lustracije.
Praktično, ispada da su jedine greške u prethodnom periodu bile u pravosuđu. Ovo nije puka tvrdnja, već realna činjenica, jer do sada, izuzev prema sudijama, nisu vođeni postupci na bazi odredaba o lustraciji. Ako bi se lustracija i zadržala kao pojam, onda bi kriterijumi morali biti identični kao i procedura.
Sve iznete argumente treba razumeti kao moj lični stav protiv predložene lustracije sudija. Ovi razlozi, ni u kom slučaju, ne znače želju da se zaštiti neko iz pravosuđa ko je postupao suprotno zakonu ili narušavao prava i slobode građana. Mehanizmi utvrđivanja odgovornosti u pravosuđu postoje, i moraju se poštovati. Pogubno bi bilo narušiti temeljne principe podele vlasti i sudijske nezavisnosti uvođenjem spornih zakonskih rešenja zarad ostvarivanja ciljeva koji se mogu ostvariti prema već postojećim propisima.
Nebojša Šarkić WHY AM I AGAINST LUSTRATION AS IT IS PROPOSED IN THE JUDICIARY Summary: In this text, the author explains why he is against lustration as it is proposed in the Act on Responsibility for Violation of Human Rights in Serbia.
Given that lustration is a religious ceremony for redemption, it is thoroughly inappropriate for the judicial office. In addition, lustration violates the principles of separation of power and independence of the judiciary, as well as other principles of the rule of law and Rechstaat. The author believes that the existing regulations do include efficient mechanisms for establishing responsibility within the judiciary. This is why it would be pernicious to undermine the fundamental principles of separation of power and judicial independence by introducing disputable legislative solutions.
Key words: lustration, judiciary, Rechtstaat, rule of law, separation of power, independent judiciary.