Dve kritike
Autor: Marinko Arsić Ivkov
Da li je Sava Dautović denunciranjem i čak izmišljanjem političkih neprijatelja počinio krivično delo? Nije. Da li njegovo delovanje može da bude zakonski sankcionisano? Može. U demokratskim društvima odavno je preovladalo uverenje da svaki pojedinac koji je kršio ljudska prava mora da snosi posledice, čak i u slučajevima kad nema razloga za njegovo krivično gonjenje. Upravo poslednjih godina svedoci smo pravnog sankcionisanja takvih delikata u nekim, istinski demokratizovanim, zemljama bivšeg Istočnog bloka. I u nas je, na jedvite jade, ove, 2003.
godine, stupio na snagu Zakon o lustraciji. Ovaj zakon, dakle, kažnjava one koji su kršili i krše ljudska prava tako što im zabranjuje da obavljaju poslove koje su zloupotrebljavali da bi kršili prava drugih. U našem slučaju, novinar i urednik koji, bilo po nečijoj direktivi ili prema sopstvenom uverenju, u javnom glasilu proglašava druge građane državnim neprijateljima i klevetnicima zakonom zaštićenog ,,lika i dela‘‘, koji kreira kulturnu politiku zasnovanu na odanosti jednopartijskom sistemu, ne može više da obavlja istu funkciju. Ima u NIN-u i drugih poslova koji odgovaraju njegovoj stručnoj spremi, a na kojima, ako ništa drugo, neće iritirati ljude koje je, kao što smo videli na primeru Gojka Đoga, politički, i ne samo politički, denuncirao.
A kakva je sudbina Vladimira Markovića nakon sloma Brozovog i Miloševićevog autoritarnog režima? Kao i Dautović, i on je, manje-više, tamo gde je bio. (To je verovatno i razlog što je svoj tekst ,,Ozbiljan propust jedne zanimljive knjige‘‘ poslao na više adresa, pretpostavljajući da ga, kao i u vreme kad je bio proganjan, nijedna redakcija neće hteti da objavi.) Na margini, nepriznat, bez ikakve nade da će biti rehabilitovan.
Jedino ga više niko ne progoni.
Zar Marković u novoj, demokratskoj Srbiji nije zaslužio rehabilitaciju? Njemu godine provedene u ,,ludnici‘‘ i stradanja nakon njih niko ne može da vrati, ali može bar novčano da ga obešteti za stradanje i da ga na ponovnom suđenju rehabilituje, odnosno oslobodi ,,krivice‘‘ čiji teret još uvek nosi. Stotine ljudi u Srbiji, poput Markovića, čekaju na rehabilitaciju i skidanje ljage sa svoga imena.
Zakon o lustraciji je stupio na snagu i može da se primenjuje, zakona o rehabilitaciji još uvek nema. Možda će primena prvog ubrzati usvajanje i primenu drugog.
Primena ova dva zakona bio bi jedini pravi odgovor dvojici mojih kritičara.
Marinko Arsić Ivkov TWO CRITICS Summary The authors answers to two critics of his book Criminal Estetics and, on a practical example, shows that the Serbian transitional society is in need of implementation of the Act on Lustration and Rehabilitation. The first critic is the former communist official and editor of Politika daily paper, Sava Dautović, whose texts had references to pursuit and punishment of anti-regime independent artists and intellectuals. The author is of the opinion that such an editor, who had systematically violated human rights, must be lustrated and prevented from creating cultural policy and propagating communist values from his position of editor of NIN magazine. The other critic, antipodal to the first one, is journalist Vladimir Marković, who was a victim of communist regime, and who still suffers from the consequences of pursuit he had undergone under totalitarian regime.
The author thinks that such a person must be officially rehabilitated in a democratic society.
Key words: lustration, rehabilitation, human rights, artistic freedoms, verbal offence.