Procesi, presude i ubistvo Milana Milišića
Autor: Dragoljub Todorović
U presudi kojom je Milišić oglašen krivim nema nijedne reci, argumenta ili dokaza iz kojih bi proizašla namera uznemiravanja javnosti.
Imajući u vidu kompletan proces Milanu Milišiću, optužbu i presudu, jasno je da u njegovom tekstu, čak i kada on ne bi bio ono što nesumnjivo jeste – umetničko delo (i to umetničko delo visokog nivoa), nema elemenata krivičnog dela širenja lažnih vesti, jer nema lažnih podataka, njihovog širenja niti namere uznemiravanja javnosti.
Pesnik Milan Milišić osuđen je zbog objavljivanja književnog dela u montiranom, političkom sudskom postupku za delikt mišljenja. Iako mu je izrečena uslovna osuda imao je vrlo teške posledice zbog ove osude, budući da mu je oduzet pasoš i da je izgubio posao.
5. Posle presude za zločin izvršen objavljivanjem pripovetke, Milan Milišić je dugo bio bez posla i tek 1987. godine zaposlio se kao dramaturg u Kazalištu Marin Držić.
U Kazalištu Marin Držić u Dubrovniku održana je 19. januara 1988. godine premijera komada Klaustrofobična komedija Dušana Kovač evića. Katalog – večernji program predstave Klaustrofobična komedija uradio je dramaturg Milan Milišić. Pošto se radi o specifičnom komadu Dušana Kovačevića koji ima podnaslov: Život potkazuje požarište, Milišić se odlučio da u okviru Kataloga za predstavu pod naslovom Prilozi objavi neke prozne, poetske i satirične tekstove stranih autora, tekst Koste Čavoškog o ustavnim promenama, objavljen u Književnim novinama, kao i rešenje sudije za prekršaje iz Dubrovnika kojim su 13. januara 1983. godine glumci Radoslav Milenković i Sreten Mokrović kažnjeni sa po 40 dana zatvora zbog toga što su kao glumci Teatra MM iz Zagreba, 30. jula 1982. godine izveli predstavu Izlaz u Dubrovniku ,,…i govorom i pantomimom zlonamerno prikazivali tekovine naše revolucije, njene sudionike, kao i tekovine našeg socijalističkog društva, dakle, što su na javnom mjestu vrijeđali i omalovažavali socijalističke i patriotske osećaje građana.” Svi tekstovi su u vezi sa predstavom i slikovito potenciraju glavnu temu komada Dušana Kovačevića o isprepletanosti i pomešanosti pozoriš ta i života. Posebno je ilustrativno rešenje kojim se glumci zbog glume, zbog pozorišta, zbog umetnosti sa tradicijom iz antičkih vremena šalju u zatvor. Nema boljeg primera da život potkazuje pozorište, da se prava drama odvija u životu, da se u Dubrovniku dogodio neponovljiv susret zakona i teatra, gde se kažnjavaju glumci zato što su se bavili svojim poslom. Slično je i sa ostalim tekstovima objavljenim u Prilozima Kataloga koji su ranije svi objavljeni: tri pesme Helmuta Heissembittela, rasprava Koste Čavoškog i tekstovi Đovanija Papinija i Slavomira Mrožeka.
Umesto da premijera značajnog komada istaknutog dramskog pisca Dušana Kovačevića, i brižljivo urađen i uređen Katalog za predstavu koji je priredio ugledni pesnik Milan Milišić i koji sam za sebe predstavlja literarno delo, budu značajan kulturni događaj i da se o tome piše, rođen je još jedan slučaj Milišić.
Milan Milišić ponovo je napadnut, diskreditovan i označen za nosioca antisocijalističkih i antikomunističkih tendencija, kao i za podrivanje tekovina revolucije.
Direktor RO Festival Dubrovnik podneo je disciplinsku prijavu protiv dramaturga Milišića zbog težih povreda radnih obaveza. Ponovo se u Dubrovniku sudilo Milanu Milišiću ovog puta pred Disciplinskom komisijom institucije u kojoj je Milišić bio dramaturg. Suđenje je održano, Milišić se branio, isticao estetska merila kojima se rukovodio pri izradi Kataloga i izboru tekstova za Priloge. Naravno to ništa nije vredelo, Disciplinska komisija proglasila ga je odgovornim zbog toga što u Katalogu nije naveo znak radne organizacije i zato što nije pobrojao sve članove umetničkog veća. Reč je o vrlo komplikovanoj, birokratskoj, zastraš ujućoj i besmislenoj nomenklaturi naziva preduzeća i ustanova u vreme samoupravnog socijalizma i Zakona o udruženom radu, kao i njihovih brojnih veća, saveta i sličnih organa. Pravi naziv institucije u kojoj je radio Milišić je: Kazališno-glazbena radna organizacija P.O. “Festival Dubrovnik”, radna jedinica “Kazalište Marin Držić”. Kompletan taj administrativni naziv Milišić je uneo u Katalog, uneo je i veći broj članova Umetničkog veća, ali nije naveo baš sve članove i izostavio je znak radne organizacije i time po stavu Disciplinske komisije počinio težu povredu radnih obaveza.
Drugu težu povredu radnih obaveza Milišić je počinio: “ …što je zloupotrebom položaja i prekoračenjem danog ovlaštenja uredio program za predstavu Klaustrofobična komedija na način da je izborom tekstova i uvrštavanjem neprihvatljivih tekstova za radne ljude ove RO povrijedio interese radnih ljudi i RO kao cijeline pa je time počinio težu povredu radne obaveze iz člana 9 stav 1 tačka 7 Pravilnika o disciplinskoj i materijalnoj odgovornosti radnika.” Nakon ovakvog orvelovskog obrazloženja Milišićeve krivice Disciplinska komisija izrekla mu je 9. marta 1988. godine meru prestanka radnog odnosa.
Ponovo se Milan Milišić našao na udaru represivnih organa zbog mišljenja misaone i stvaralačke kombinatorike, imaginacije i poezije. Ponovo je proskribovan, anatemisan, osuđen i izbačen sa posla samo zbog bavljenja umetnošću, što mu je osnovni poziv, zanimanje i posao.
Duboko sam dirnut ovim tekstom gospodina Todorovica,i sudbinom pesnika Milisica.Danas mogu samo da kazem da sam najbolji potez u zivotu napravio,sto nisam hteo da ucestvujem u tom ratu i napadu na Dubronik,i danas placam cenu te odluke,ali mi je savest cista.Jos nije otvorena ta tema u srpskom drustvu,i ne nazire se da li ce.Orosti nam Dubrovnice.
Iako poslednjih godina letujem u Dubrovniku, upravo protekle 2007. sam u razgovorima sa domacinima pomenuo ime Milana Milisica. Moram da priznam da sam punu predstavu o
njemu dobio tek posle citanja ovog kazivanja advokata Dra
goljuba Todorovica; na tome sam mu duboko zahvalan.
Posto cu tokom 2008. vise puta pohoditi Dubrovnik, skrenucu
paznju i na ovaj tekst u “Hereticus”-u profesionalcima u Ar
hivu Grada Dubrovnika.
Srdacan pozdrav Jereticima,
EvroSrbin iz Ravangrada
Poznavala sam Milana, bio je veliki intelektualac i knjizevnik, pravi dubrovcanin i mediteranac. Puno nam fali.
Ovaj tekst me je ponovo uverio koliko je tesko biti sopstvena i slobodna ličnost na našim prostorima. Te 1991 odbio sam da učestvujem u gradjanskom ratu bio sam uhasen.Takvi ljudi kao što je Milan naučili su me da se pobunim protiv rata i diktature
Potresno kazivanje o “sudbi kletoj” jednog pjesnika koga sam dva-tri puta sretao u Beogradu i čiji sam udes (u izvedbi JNA)nosio u sebi kao olovni teret prsta sudbine.
Sociologija književnosti nikada nije odgovarala nijednom režimu, pa ni ovima današnjima, a upravo bi ona mogla (i morala!)uzimati za svoju građu slučajeve kao što je ovaj Milišićev.
Milišićeva slava će rasti, a zlo i bruka zaslijepljenih će trajati. Neka to budu opomene rijetkima koji shvataju.
Veoma je neobično da u Dubrovniku 1991. strada baš Srbin pesnik. Čini mi se da je on bio jedina žrtva nastradala od “silnog” granatiranja.
Čini mi se da je njegov sin jedan od portparola OHR u Sarajevu (Oleg Milišić) koji često zasmejava pučanstvo svojim izveštačenim hrvatskim novogovorom. Da ga nisu ubili Milan bi prešao na srpsku stranu i stao u redove svojih trebinjskih zemljaka kažu njegovi bliski prijatelji.