Procesi, presude i ubistvo Milana Milišića
Autor: Dragoljub Todorović
U istoriji političkih, montiranih sudskih procesa, suđenja i progona za delikt mišljenja u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji u periodu od 1945 – 1991. godine, pesnik Milan Milišić zauzima posebno mesto. Iako je mnogo stvaralaca osuđeno na robiju zbog umetnič kog dela za koja važe samo kriterijumi, merila i vrednosni sudovi iz domena književne kritike, estetike i suda čitalaca, slučaj Milana Milišića je specifičan, karakterističan i drugačiji. Ne postoji intelektualac, pesnik i uopšte čovek koji misli na ovim prostorima, čije stradanje bez krivice ima kontinuitet punih 50 godina, od rođenja 1941. do smrti 1991. godine, kao što je to slučaj sa Milanom Milišićem.
Istaknuti jugoslovenski pesnik Milan Milišić rođen je 6. jula 1941.
godine u Dubrovniku u srpskoj porodici oca Rista iz okoline Trebinja, koji je bio vlasnik trgovine štofovima u Dubrovniku u Ulici od Puča i majke Olge, rođene Radulović, iz Sarajeva. Završio je Opštu književnost sa teorijom književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu. Objavio je 12 pesničkih knjiga, zbirku dečje poezije Tumaralo, putopisnu prozu o ostrvima koja je objavljena u dva izdanja sa dva naslova Otoci i Putopisi, prevodio je poeziju Roberta Frosta, Teda Hjuza i čuveno Tolkinovo delo Hobit objavljeno u više izdanja. Pisao je prozu, posebno eseje, a njegovu zaostavštinu koja još nije sređena i objavljena sačinjavaju pesme, proza, prevodi i drugi književni sastavi. Knjiga poezije Zgard po opštem i nepodeljenom mišljenju jedna je od najznačajnijih pesničkih knjiga objavljenih u Jugoslaviji posle 1945. godine.
Milišić je živeo u Beogradu i Dubrovniku, bio vezan za Sarajevo u kome je rođena, umrla i sahranjena njegova majka Olga i gde su mu živeli ujaci, u koje je često rado navraćao i duže se zadržavao. Bio je oženjen Engleskinjom Meri Martin, sa kojom ima dva sina Olega (1971) i Romana (1973) i sa kojom je, pored Dubrovnika živeo i u Londonu. Sa drugom ženom slikarkom Jelenom Trpković venčao se 6. septembra 1987. godine u Herceg Novom. Pisao je ekavicom i ortodoksnom zapadnom varijantom srpskohrvatskog jezika. Naravno, govorio je i dubrovač kom ikavicom. Bio je član Udruženja književnika Srbije i Društva književnika Hrvatske. U svakom pogledu i u pravom smislu bio je Jugosloven i jugoslovenski pesnik i to one nekadašnje, velike Jugoslavije, jedne od najlepših i najuzbudljivijih država Evrope.
Milan Milišić bio je apsolutno slobodan čovek, snažna individualnost, originalna, neobična i nekonvencionalna ličnost i nije prihvatao klišea, šablone i pravila igre policijske države, birokratije, nacionalizma, praznih floskula kao što su bratstvo i jedinstvo, samoupravljanje, socijalistič ka revolucija, narodnooslobodilačka borba i njihove tekovine. Posebno je svim svojim bićem, duhom i višestrukim talentima bio protiv malograđana, skorojevića, karijerista i svih društvenih stereotipa, sivila i banalnosti uboge svakodnevice. Bio je otvoren i radoznao čovek, lepo se smejao, voleo more, plivanje, jedrenje, prirodu, vina i putovanja, sakupljao plodove mora, po obroncima Srđa, Konavlu i u okolini Dubrovnika tragao i ubirao retko, raznovrsno i ukusno voće i povrće od kojih je spravljao razne đakonije, imao je ogromnog šarplaninca Čobija kome je posvećivao pažnju, interesovala ga je astronomija, bio je član astronomskog društva Ruđer Bošković u Beogradu i uživao je gledajući zvezde.
Sve sile prinude, straha, gušenja slobode i ljudskih prava, uspostavljanja egalitarizma, sputavanja pametnih, sposobnih i talentovanih a stvaranja poslušnih, tupih i ravnodušnih, sve uniforme, svi ratovi i bombardovanja, svi sudovi i sudije, komiteti i udruženja boraca, disciplinske komisije, novinski kolumnisti – dežurni zaštitnici tekovina revolucije, bili su protiv Milana Milišića, njegove slobode, različitosti i samostalnosti sa namerom da ga disciplinuju, uokvire i ograniče, da mu zabrane putovanja, jedrenja, vina, gledanja u zvezde, poeziju…
1. Na dan 17. aprila 1941. godine oko 13 i 20 časova, nemački motociklisti ulaze u Dubrovnik, u Grad, za njima i Italijani koji 18. aprila u 8 časova podižu italijansku zastavu. Novu vlast u Dubrovniku formira Pavelićeva Nezavisna Država Hrvatska (NDH). U Dubrovniku pod vlašću ustaša 6. jula 1941. godine rođen je Milan Milišić. U septembru iste godine ustaše preuzimaju radnju za prodaju štofova Milišićevog oca Rista, a njegovi roditelji sa Milanom starim dva meseca beže u Srbiju, prvo u Beograd zatim u Vrnjačku Banju. Dakle, sa samo dva meseca Miliš iću je ugrožen život i roditelji su prinuđeni da se sklone u Srbiju, jer su vlasti u Dubrovniku uvele policijski čas i objavile proglas da Srbi i Jevreji moraju da predaju mašine za pisanje, gramofone, radio i foto-aparate i naliv pera.
Duboko sam dirnut ovim tekstom gospodina Todorovica,i sudbinom pesnika Milisica.Danas mogu samo da kazem da sam najbolji potez u zivotu napravio,sto nisam hteo da ucestvujem u tom ratu i napadu na Dubronik,i danas placam cenu te odluke,ali mi je savest cista.Jos nije otvorena ta tema u srpskom drustvu,i ne nazire se da li ce.Orosti nam Dubrovnice.
Iako poslednjih godina letujem u Dubrovniku, upravo protekle 2007. sam u razgovorima sa domacinima pomenuo ime Milana Milisica. Moram da priznam da sam punu predstavu o
njemu dobio tek posle citanja ovog kazivanja advokata Dra
goljuba Todorovica; na tome sam mu duboko zahvalan.
Posto cu tokom 2008. vise puta pohoditi Dubrovnik, skrenucu
paznju i na ovaj tekst u “Hereticus”-u profesionalcima u Ar
hivu Grada Dubrovnika.
Srdacan pozdrav Jereticima,
EvroSrbin iz Ravangrada
Poznavala sam Milana, bio je veliki intelektualac i knjizevnik, pravi dubrovcanin i mediteranac. Puno nam fali.